Weekly Shodhan

- शाहजहान मगदुम

कार्यकारी संपादक, 

मो.: ८९७६५३३४०४

दरवर्षी १२ जानेवारी रोजी स्वामी विवेकानंद यांच्या जयंतीनिमित्त देशभरात "राष्ट्रीय युवा दिन" साजरा केला जातो. युवाशक्ती ही अशी शक्ती आहे जी अशक्य गोष्ट शक्य करू शकते, फक्त त्यांना योग्य दिशा मिळायला हवी. तरुणांचे संपूर्ण करिअर आणि भवितव्य हे त्यांच्या शिक्षणावर आणि कलात्मक गुणांवर अवलंबून असते, एक वर्षाचे नुकसानही त्यांना आयुष्यात मागे ढकलते, स्पर्धा वाढते आणि जीवनाचा संघर्ष अधिक तीव्र होतो. प्रत्येक तरुणाची काही स्वप्ने असतात आणि ती स्वप्ने पूर्ण करण्याची जिद्द आणि मेहनतच त्यांना यशस्वी करते, मात्र यशाचा शॉर्टकट नसतो, हे तरुणांनी समजून घेतले पाहिजे. 

सुशिक्षित तरुणांमधील वाढती बेरोजगारी, भ्रष्टाचार, महागाई, राजकीय हस्तक्षेप, गुन्ह्यांचा वाढता ग्राफ, अंमली पदार्थांचे व्यसन, फसवणूक, नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा अतिरेक, भेसळ, सोशल मीडियाचे व्यसन, गैरव्यवहार, असंस्कृत आचरण, अश्लील आणि असभ्य भाषेचा वापर, ताण, प्रदूषण आणि स्वार्थामुळे आज जीवन संघर्षमय झाले आहे. बेरोजगारीची वास्तविकता अशी आहे की मोठ्या संख्येने उच्च शिक्षित तरुणही चतुर्थ श्रेणीच्या पदाकरिता धडपडताना दिसतात. दरवर्षी मोठ्या संख्येने कर्मचारी निवृत्त होतात, परंतु अनेक विभागांमध्ये अनेक दशकांपासून नवीन भरती होताना दिसत नाही आणि दुसरीकडे दरवर्षी शिक्षण निश्चितच महाग होत आहे. शासनावर कर्जाचा डोंगर वाढतोय, सामाजिक समस्या आणि रोग झपाट्याने वाढत आहेत, पर्यावरणाचा नाश झाल्यामुळे नैसर्गिक आपत्ती वाढल्या आहेत, त्यामुळे दरवर्षी मोठ्या प्रमाणात जीवित आणि मालमत्तेची हानी होते आणि देशाचे अब्जावधी डॉलर्सचे नुकसान होते. अनेकदा पालक मुलांसमोर वडिलधाऱ्यांशी अमानुषपणे वागतात, पण मुलांकडून स्वतःसाठी आदर्श वागणुकीची अपेक्षा करतात. मुलांना चांगले पोषक वातावरण उपलब्ध करून देणे हे पालकांचे कर्तव्य आहे आणि तरुणांना चांगले जीवन जगण्यासाठी आवश्यक संधी उपलब्ध करून देणे हे सरकारचे काम आहे, देशाच्या सर्वांगीण विकासासाठी हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. आज देशात काही मुद्दे नवनवीन विषयांना जन्म देत आहेत, जसे की - प्रत्येक धर्म आपल्याला शांतता, एकात्मता आणि मानवतेचा संदेश देतो, मग लोकांच्या मनात लोभ, द्वेष का, समाजात माणुसकीला काळीमा फासणारी दुर्घटना पुन्हा पुन्हा का? तरुणांमध्ये गुन्हेगारी प्रवृत्ती का वाढत आहे? लोक शिक्षित आणि जागरूक असतील तर फसवणूक आणि अत्याचार का वाढत आहेत? लोक छोट्या-छोट्या गोष्टींवरून आपला संयम का गमावतात आणि अयोग्य पावले का उचलतात? पालक आपल्या मुलांची प्रशंसा करत त्यांना चांगल्या सुख-सुविधा देत आहेत, मग समाजात मानवी मूल्यांची होळी का जाळली जात आहे? जर आपण मुलांना चांगलं आणि चविष्ट आहार देत आहोत आणि उत्तम संगोपन करत आहोत, तर मग मुलं शारीरिक, मानसिक आजारी आणि अशक्त का होत आहेत? लोक सोशल मीडिया आणि ड्रग्सचे व्यसनी का होत आहेत? सध्या तरुणांमध्ये मानसिक आरोग्याच्या समस्या आणि आत्महत्येच्या घटनांमध्ये लक्षणीय वाढ झाली आहे, ज्यासाठी सध्याची व्यवस्था आणि आपले वातावरण जबाबदार आहे.

जगात फक्त तेच देश विकसित झाले आहेत जिथे युवाशक्तीला दर्जेदार शिक्षण, आरोग्य सुविधा आणि उत्तम रोजगाराचे पर्याय उपलब्ध आहेत. आजही आपल्या देशात मोठ्या प्रमाणावर स्थलांतर सुरू आहे, खेड्यातील लोक शहरांत जातात, शहरांतील लोक महानगरांत जातात आणि महानगरांतील लोक चांगल्या पर्यायांच्या शोधात परदेशात जातात. देशात प्रत्येकाला दर्जेदार शिक्षण, आरोग्य सुविधा, शिक्षणाप्रमाणे रोजगार, व्यवसायासाठी आवश्यक संधी मोफत मिळायला हव्यात, याशिवाय फुकटात काहीही मिळत नसले तरी युवक स्वावलंबी होऊन प्रत्येक गोष्ट आणि प्रत्येक यश स्वत:च्या क्षमतेच्या जोरावर साध्य करू शकतात. आजकाल जर शिकून-सवरून शिक्षण आणि पात्रतेनुसार नोकरी किंवा कामधंधा मिळाले नाही तर स्वप्नांचा चुराडा होतो आणि ही स्वप्नं फक्त त्या तरुणांचीच नाही तर त्यांच्याशी निगडित प्रत्येकाची आणि त्या कुटुंबाची स्वप्नंही भंग पावतात. मग एवढ्या वर्षांच्या शिक्षणावरही प्रश्न चिन्ह उद्भवतो की, शिक्षण, मेहनत, पैसा आणि वेळ वाया घालवून आपण चूक केली आहे का? आपण सक्षम तरुण असलो तरी आपले भविष्य अंधकारमय वाटत असेल तर उच्च शिक्षणाचे महत्त्व काय? देशात दरवर्षी कला, वाणिज्य, विज्ञान, अभियांत्रिकी, व्यवस्थापन इत्यादी प्रत्येक विषयातील पदव्या घेऊन प्रत्येक राज्यातील लाखो तरुण कामासाठी बाहेर पडतात, पण यापैकी किती तरुण करिअरची ध्येये गाठतात? 

शासकीय पदभरतीत स्पर्धा परीक्षेसाठी बेरोजगार तरुणांकडून मोठी अर्ज फी घेणे ही देखील समस्या जाणवते. ज्या देशात ८० कोटी पेक्षा जास्त गरीब लोकसंख्येला अन्नधान्य मोफत वाटले जाते, अशा ठिकाणी दरवेळी ही फी गोळा करणे सर्वसामान्य कुटुंबातील तरुणांसाठी मोठी अडचण असते ज्यांना मोठ्या कष्टाने आपला उदरनिर्वाह चालवावा लागतो, अशा आर्थिक अडचणींमुळे अनेक हुशार तरुण स्पर्धा परीक्षेसाठी अर्ज करू शकत नाहीत. उदाहरणार्थ शासनाच्या अनेक विभागातील रिक्त पदाचा भरतीसाठीच्या जाहिरातींमध्ये, आरक्षित प्रवर्गासाठी अर्ज शुल्क ९०० रुपये आणि खुल्या प्रवर्गासाठी १००० रुपये असते. त्यामुळे शासनाकडे दरवेळी शेकडो कोटी रुपये जमा होतात. गरीब बेरोजगारांना लक्षात ठेवून सरकारने या समस्येकडे गांभीर्याने पाहावे. 

व्यसनाधीनता, गुन्हेगारी आणि खोटा देखावा माणसाला उद्ध्वस्त करतात, आजच्या फॅशन आणि सोशल मीडियाच्या व्यसनाने लोकांना वेड लावले आहे. आज बहुतेक तरुणांचे आदर्श हे रील लाइफ मधील लोक आहेत, जेव्हाकी त्यांचे आदर्श देशसेवेसाठी प्राणाची आहुती देणारे सैनिक असले पाहिजेत, देशाला गौरव मिळवून देणारे खेळाडू आणि शास्त्रज्ञ असायला हवेत. ज्या आदर्श समाजसुधारकांनी आणि महान क्रांतिकार्यांनी आपल्याला स्वातंत्र्य मिळवून दिले, मानवतेचे आणि देशाचे रक्षण केले, त्यांच्या जयंती किंवा पुण्यतिथीनिमित्त आज आपण फक्त काही क्षणांसाठी त्यांचा स्मरण करतो, तर आजच्या युवकांनी महान व्यक्तींच्या जीवन कार्यातून प्रेरणा घ्यायला हवी. प्रत्येक क्षणी, प्रत्येक वेळी तरुणांनी स्वत:ला कौशल्यपूर्ण आणि निपुण बनविण्यासाठी प्रयत्नशील असले पाहिजे. आपले वागणे कधीही दुस-याच्या दु:खाचे कारण बनू नये, हे लक्षात घेऊन पुढे जायला हवे. शासनाने युवाशक्तीला देशाचा आधारस्तंभ मानून त्यांच्याकरिता दर्जेदार शिक्षण, उत्तम आरोग्य सुविधा व रोजगारासाठी उत्कृष्ठ उपाययोजना सातत्याने राबवाव्यात. दरवर्षी, प्रत्येक क्षेत्रात सातत्याने पदभरती, तसेच खेड्यापाड्यात, दुर्गम भागात, सर्वत्र नाविन्यपूर्ण प्रशिक्षण केंद्रांची उपलब्धता ही काळाची गरज आहे. शिफारस, राजकीय हस्तक्षेप, दिरंगाई आणि भ्रष्टाचाराला पूर्णपणे आळा बसला पाहिजे, जेणे करून देशातील तरुण पिढी उज्ज्वल भवितव्याद्वारे देशाला प्रगतीच्या मार्गावर नेऊ शकेल आणि तेव्हाच युवाशक्तीचा योग्य सहभाग राष्ट्रहितासाठी सिद्ध होईल.

-डॉ. प्रितम भी. गेडाम

भ्रमणध्वनी क्र.- 82374 17041

तोपर्यंत ईस्ट इंडिया कंपनीतील अधिकारी, कर्मचारी व व्यापाऱ्यांचे अतिरेक अत्यंत विकोपाला पोहोचले होते. इंग्रजांविरोधात आंदोलन करण्याचे धाडस करणाऱ्यांना तुरुंगवास, शारीरिक छळ अशा कठोर शिक्षा भोगाव्या लागल्या.

मीर कासिम अली खान यांना ईस्ट इंडिया कंपनीच्या कर्मचाऱ्यांचे अत्याचार सहन झाले नाहीत. त्यामुळे नवाब स्वतंत्रपणे निर्णय घेऊ लागले. मे १७६२ मध्ये त्यांनी ईस्ट इंडिया कंपनीच्या काऊन्सिलला पत्र लिहून कंपनीचे अधिकारी व कर्मचाऱ्यांच्या अत्याचाराचा निषेध केला. पण प्रतिसाद मिळाला नाही.

दरम्यान, कंपनीच्या अधिकाऱ्यांचे अत्याचार अनेक पटींनी वाढले. दुसरा कोणताही पर्याय उरला नसल्याने मीर कासिम अली यांनी ईस्ट इंडिया कंपनीशी लढण्याचा निर्णय घेतला. १७६२ मध्ये त्यांनी बंगालची राजधानी मुर्शिदाबादहून मोंगीर येथे हलवली.

मीर कासिम यांनी १० जून १७६३ रोजी ईस्ट इंडिया कंपनीच्या सैन्याविरुद्ध युद्ध सुरू केले. परंतु इंग्रज सैन्याचा दबदबा वाढल्याने त्यांना रणांगण सोडावे लागले.

मग मीर कासिम औधला पोहोचले. त्यांना औधचे नवाब शुजाउद्दौला आणि दिल्लीचा बादशहा शाह आलम (दुसरा) यांचा पाठिंबा मिळाला. कंपनीबरोबरच्या युद्धात त्यांच्याबरोबर राहण्याचे त्यांनी मान्य केले.

मीर कासिम अली खान यांनी बक्सर येथे ईस्ट इंडिया कंपनीच्या सैन्याला औध आणि दिल्लीच्या सैनिकांची मदत मिळेल या आशेने तोंड दिले. परंतु औध व दिल्लीचे सैन्य पुढे आले नाही आणि ब्रिटिश राज्यकर्त्यांच्या षड़यंत्रामुळे ते केवळ युद्धातील प्रेक्षकाच्या भूमिकेपुरतेच मर्यादित राहिले. विश्वासघाताच्या कृत्यामुळे मीर कासिम यांना पराभवाला सामोरे जावे लागले आणि त्यांना रणांगण सोडावे लागले. शत्रूला शरण जाणे टाळून मीर कासिम अली रणांगणातून पळून गेले. आणि ते गुपचूप वेगवेगळ्या देशी राज्यकर्त्यांशी संपर्क साधून पाठिंबा मिळवू लागले, जेणेकरून त्यांना पुन्हा एकदा इंग्रजांविरुद्ध लढा देता येईल.

इंग्रजांविरुद्ध लढण्यासाठी त्यांनी अनेक निष्फळ प्रयत्न केले. मीर कासिम अली खान यांचा मृत्यू ८ मे १७७७ रोजी दिल्ली जवळील कोतवाल येथे झाला.

लेखक : सय्यद नसीर अहमद

भाषांतर : शाहजहान मगदुम

राज्यस्तरीय दुसरे फातिमाबी शेख मराठी साहित्य संमेलन मोठ्या थाटाने संपन्न

अखिल भारतीय मुस्लिम मराठी साहित्य परिषद, सोलापूर व ग्रामीण मुस्लिम मराठी साहित्य संस्था बोल्डा यांच्या संयुक्त विद्यमाने दिनांक ७ जानेवारी २०२४ रविवार रोजी राज्यस्तरीय ‘दुसरे फातिमाबी शेख मुस्लिम मराठी साहित्य संमेलन’ सोशल महाविद्यालयात मोठ्या थाटाने संपन्न झाले.

सचिव अय्यूब नल्लामंदू यांनी कुरआन पठण करून संमेलनाची सुरुवात केली. यानंतर डॉ. अजीज नदाफ यांच्या हस्ते वृक्षाला जल अर्पण करून संमेलनाचे उद्घाटन करण्यात आले.

संमेलनाच्या अध्यक्षस्थानी अकोला येथील सुप्रसिध्द साहित्यिक, लेखिका प्रा. डॉ. अर्ज़िनबी युसुफ शेख हे होते.

या वेळी मंचावर स्वागताध्यक्षा सौ. सुरैय्या जहागीरदार, डॉ. अजीज नदाफ, मुख्य संजोक प्राचार्य इ जा तांबोळी, अय्यूब नल्लामंदू, प्राचार्य शकील शेख, अनिसा शेख, अॅड. हाशम पटेल, मुस्लीम कबीर, कवी मुबारक शेख, सय्यद अलाऊद्दीन (आष्टी), सायराबानू चौगुले (रत्नागीरी), खजीनदार हसीब नदाफ इ उपस्थित होते. या सर्व मान्यवरांच्या हस्ते इंतेखाब फराश संपादित “स्पंदन” आणि इ. जा. तांबोळी व अय्यूब नल्लामंदू संपादित काव्यसंग्रह “गुलदस्ता” व खाजाभाई बागबान लिखित “पाऊलखुणा”, सायराबानू चौगुले लिखित “वैचारिक कवडसे” या काव्यसंग्रहाचे प्रकाशन झाले.

यानंतर बेन्नूर फौडेशनच्यावतीने मुबारक शेख यांना ‘फखरुद्दीन बेन्नूर स्मृती पुरस्कार’ तर फराश फौंडेशन तर्फे प्राचार्य तांबोळी यांना ‘समाजरत्न पुरस्कार’ आणि शाहिदा सय्यद यांना ‘युगस्त्री फातीमाबी शेख साहित्य पुरस्कार’ सन्मानपूर्वक देण्यात आले.

शफी बोल्डेकर यांनी प्रास्ताविक केले. स्वागताध्यक्क्षा डाँ. सौ सुरैय्या जहागीरदार यांनी सर्वांचे स्वागत करत शाल बुके देऊन सत्कार केला व आपल्या स्वागताध्यक्ष भाषणचा सारांश सादर केला. दोन्ही संस्थांच्या वतीने प्रास्ताविक डॉ. तांबोळी व शफी बोल्डेकर यांनी केले.

यानंतर संमेलनाध्यक्ष अकोला येथील डॉ. अर्जिनबी शेख म्हणाल्या –  साहित्य हे समाजाचा आरसा असतो, समाजात जे काही घडतं ते साहित्यात प्रतिबिंबिंत होते आणि साहित्यात ज्या घटना घडत नाहीत अर्थातच सत्य मांडण्यात येत नाही, ते साहित्य समाजाला वाचवू शकत नाही, समाजाला आरसा दाखवू शकत नाही, समाजात सकारात्मक बदल घडवू शकत नाही आणि असले साहित्य इतिहास घडवू शकत नाही.

डॉ. अर्जिनबी शेख पुढे म्हणाल्या की भारतातील मुख्य समस्या गरीबी दूर करणे आणि आर्थिक बळकटीकरिता योग्य मार्गदर्शनाचा अभाव असल्याकारणाने याकडे लक्ष देणे अत्यंत गरजेचे आहे. पती आर्थिक स्वरूपात सक्षम नसल्याने उद्भवणारी आर्थिक तंगी व महिलांची होणारी तारेवरची कसरत चिंतेची बाब आहे. महिलाच्या हाताला काम मिळाले की आर्थिक तंगी दूर होण्यास मदत होते.

मुस्लिम महिलांना पुरुषांकडून पदोपदी मिळालेले सहकार्य मुस्लिम महिलाच्या जीवनात साफल्यपूर्ण आनंदी बहर आणू शकते आणि मुस्लिम समाजाच्या उत्कर्षात अखंड भर घालू शकते.

सूत्रसंचालन डॉ. महंमद शेख यांनी केले तर आभार अय्यूब नल्लामंदू यांनी मानले.

दुपारच्या परिसंवाद प्राचार्य शकील शेख यांच्या अध्यक्षतेखाली संपन्न झाला. या सत्रात नसीम जमादार (कोल्हापुर), हसीब नदाफ, अय्युब नल्लामंदू, तहसीन सय्यद (पुणे), निलोफर फणीबंद, रजिया जमादार (अक्कलकोट) इत्यादी मान्यवर सहभागी झाले होते. ”स्त्री मुस्लिम मराठी साहित्यिकांची दिशा” या विषयवर त्यांनी आपले प्रकट विचार मांडले. सूत्रसंचलन प्रा. सौ. रईसा मिर्जा यानी केले.

मुबारक शेख यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या कवी संमेलनात, साबीर सोलापूरी, साईनाथ राहटकर (नांदेड), मोहिदीन नदाफ, शेख जाफर अ हमीद शेख, जमील अन्सारी (नागपूर), शैंलेंद्र पाटील, कल्याण राऊत, शाहीदा सयद, अॅड. इकबाल, अनिता वलांडे, सय्यद तहसीन (सर्व लातूर). रामचंद्र गुरव, अॅड. रामचंद्र पाचुनकर (पुणे), सारिका देशमुख (उस्मानाबाद) मोहिदीन नदाफ (बार्शी), राणी धनवे (मंगळवेढा), सिकंदर मुजावर (मोहोळ), इम्तियाज तांबोळी (फलटण), जाकीर तांबोळी, सफुरा तांबोळी (वैराग ), एम ए रहीम (चंद्रपुर) राहुल राजारामपुरे (इचलकरंजी), सुमीत हजारे (ठाणे), गौस पाक शेख (पालघर, ठाणे) प्रकाश सनपुरकर, डॉ. रेशमां पाटील, आनंद घोडके (सोलापुर), गौसपाक मुलाणी, सुर्वणा तेली (सांगोला), शेख चिकतीकर नांदेड, निलोफर फणीबंद, सौ रजिया जमादार (अक्कलकोट), सौ महमूदा शेख (देहू), भुपेंद्र आल्हाट (तळेगांव दाभोडे) या कवींनी आपल्य रचना सादर करून वाह – वाह मिळविली याचे सूत्रसंचालन अँड उमाकांत आदमाने (पुणे) व सौ नसीमा जमादारनी उत्तमरित्या केले.

ॲड. हाशम पटेल लातूर यांच्या अध्यक्षतेखाली समारोप झाला यात मुस्लिम कबीर लातूर, कवी शफी बोल्डेकर यांनी आपले विचार व्यक्त केले सूत्रसंचालन खाजाभाई बागवान यांनी केले तर आभार इंतेखाब फराश मानले.

प्रेरणादायी सत्यकथा

हजरत जैद (र.) हे बनू कलब जमातीतील, हारेसा बिन शरजीलचे पुत्र होते. ते फक्त आठ वर्षांचे असताना, आपल्या आईसोबत प्रवासाला निघाले होते, तेव्हा वाटेत बनी खैन जमातीच्या लोकांनी हल्ला करून लूटमार केली आणि हजरत जैद (र.) सह काही लोकांना ताब्यात घेतले. हजरत जैद (र.) यांना अकाजच्या बाजारात गुलाम म्हणून, हकीम बिन हिजामच्या हाती विकण्यात आले.

त्याने या गुलामाला मक्केत आणले आणि आपली आत्या हजरत खदीजा (र.) यांच्या स्वाधीन केले. प्रेषित मुहम्मद (स.) यांना हजरत जैद (र.) यांच्या सवयी आणि वागणूक इतकी आवडली की त्यांनी त्याला हजरत खदीजाकडून मागून घेतले. अशा प्रकारे हजरत जैद प्रेषितांच्या सानिध्यात आले.

दुसरीकडे, हजरत जैद (र.) यांचे कुटुंबीय त्यांच्या अपहरणाचा शोक करीत होते. त्यांच्या शोधात त्यांच्या वडिलांनी जंग-जंग पछाडले परंतु, त्यांचा पत्ता लागत नव्हता. त्यातच बनी कलबचे काही लोक हजच्या उद्देशाने मक्केत आले आणि त्यांनी हजरत जैदला ओळखले. अशा प्रकारे हजरत जैद यांच्या कुटुंबीयांना त्यांच्याबद्दल माहिती मिळाली.

माहिती मिळताच हजरत जैद (र.) यांचे वडील हारेसा, काका कआब आणि भाऊ यांनी मक्का शहर गाठले. जैेद (र.), पवित्र प्रेषितांचे सेवेकरी म्हणून त्यांच्या सान्निध्यात असल्याचे त्यांना समजले. ते सर्व प्रेषितांच्या समोर हजर झाले आणि हवी ती रक्कम घेऊन जैेदला आमच्या स्वाधीन करावे अशी विनंती केली. प्रेषित (स.) म्हणाले: 'मी मुलाला बोलावतो आणि त्याच्या इच्छेवर सोडतो की त्याला माझ्याबरोबर राहणे आवडते की तुमच्यासोबत जायचे आहे. जर त्याला तुम्हा लोकांसोबत जायचे असेल तर मी त्याला कोणत्याही मोबदल्याशिवाय तुमच्या स्वाधीन करीन.'

हे ऐकून त्या लोकांना खूप आनंद झाला. हजरत जैद (र.) यांना बोलावले गेले. त्यांचे वडील व काका यांच्यासमोर त्यांना विचारण्यात आले की, वडिलांसोबत जायचे की प्रेषितांकडे राहायचे?

हजरत जैद यांनी उत्तर दिले, "मी प्रेषितांपेक्षा कोणालाही प्राधान्य देऊ शकत नाही, मग ते कोणीही असो, माझे वडील का असेनात."

हे ऐकून हारेसा खूप व्यथित झाले आणि म्हणाले, "जैद, हे किती खेदजनक आहे की, तू स्वातंत्र्यापेक्षा गुलामगिरीला प्राधान्य देतोस आणि आपल्या आई-वडिलांना आणि कुटुंबाला सोडून परक्यांसोबत राहायला पसंत करतोस."

हजरत जैदने उत्तर दिले की, "माझ्या डोळ्यांनी प्रेषितांच्या व्यक्तित्त्वात जे पाहिले आहे, त्यानंतर माझ्यासाठी हे जग आणि जगातली प्रत्येक गोष्ट अगदी तुच्छ आहे. मला यांची गुलामी पसंत आहे!"

आठ-दहा वर्षांचा मुलगा आपल्या कुटुंबाला सोडून एका परक्या व्यक्तीबरोबर राहायला प्राधान्य देत आहे, हे पाहून सर्वांना आश्चर्य वाटले. आपल्या मुलाला प्रेषितांसोबत समाधानी पाहून हजरत जैदचे वडील आणि काका आनंदाने राजी झाले.

त्याच वेळी प्रेषित (स.) हजरत जैदला घेऊन काबागृहात गेले आणि घोषणा केली की सर्व जण साक्षी राहा, आजपासून जैद माझा मुलगा आहे. त्याला माझ्याकडून वारसा मिळेल.

हे ऐकून हारेसाला आणखीनच आनंद झाला. हारेस आणि काका दोघेही तृप्त होऊन परत गेले.

पुढे जेव्हा प्रेषितांनी इस्लामची घोषणा केली, त्या वेळी पैगंबराच्या घोषणेने पैगंबरांची पत्नी हजरत खदीजा (र.), हजरत अली (र.) ( प्रेषितांचे चुलत भाऊ) प्रेषितांचे मित्र हजरत अबू बकर सिद्दीक (र.) आणि त्यांच्यासोबत हजरत जैद (र.) यांनीही इस्लामचा स्वीकार केला आणि ते चार प्रतिष्ठित व्यक्तींपैकी एक झाले ज्यांनी प्रथम इस्लामचा स्वीकार केला.

- सय्यद झाकीर अली

परभणी, 9028065881

बिल्कीस बानो यांनी म्हटले आहे की माझ्या छातीवरून डोंगराएवढा एक दगड कुणीतरी काढून टाकला असे मला वाटत आहे आणि म्हणूनच खऱ्या अर्थाने न्याय म्हणजे काय याची जाणीव माझ्यात निर्माण झाली आहे. बिल्कीस बानोचे प्रकरण भारतीयच नव्हे तर जगभरातील लोकांना कमी-अधीस माहिती असेलच. ३ मार्च २००२ तारखेला गुजरातमधील दंगलीच्या वेळी ही घटना घडली होती. २१ वर्षीय बिल्कीससह तिच्या परिवारावर हिंसक जमावाने हल्ला केला. बिल्कीस बानोच्या तीन वर्षांच्या चिमुकलीला जमिनीवर आपटून मारून टाकण्यात आले. बाकीच्या कुटुंबियांचे रक्त सांडले. ५ महिन्यांच्या गर्भवती बिल्कीसवर १० लोकांनी बलात्कार केला. शेवटी ती मरण पावली म्हणून तिला सोडून संस्कारी बलात्कारी तिथून निघून गेले. हा खटला गुजरातमधून महाराष्ट्रात हलवण्यात आला कारण गुजरातमधील पोलीस आणि इतर लोकांनी खटल्यात बऱ्याच त्रुटी केल्याचे आढळून आले होते.

आज बरोबर २० वर्षांनी बिल्कीस बानो यांना न्याय मिळत आहे. पूर्वी न्यायालयाने संस्कारींना जन्मठेपेची शिक्षा दिली होती, पण बऱ्याच युक्त्या लढवून गुजरात सरकारने या सगळ्या बलात्कारींना माफ करून त्यांना सोडून दिले होते. २० वर्षे एक महिला आपल्यावर झालेल्या अत्याचारासाठी न्याय मागत राहिली. न्याय मिळाला तरी तो तिच्याकडून हिरावून घेतला गेला. २० वर्षे एका महिलेने एकट्याने कसे ह्या अत्याचाराचे कष्ट सहन केले असेल याची कल्पना करता येत नाही. आज ती म्हणते की मला असे वाटत होते जसे मी आज पहिल्यांदा श्वास घेत आहे. म्हणजे न्याय म्हणजे कोणत्या भावना असतात हेच सांगायचा तिचा प्रयत्न आहे.

बिल्कीस बानो यांनी न्यायाविषयी आपल्या ज्या उत्कट भावना व्यक्त केलेल्या आहेत त्यांचा संबंध तिच्या एकटीशी नाही. सामूहिक अत्याचार ज्या कुणा व्यक्तीवर वा समाजावर केला जातो त्याचे पडसाददेखील सामूहिकदेखील उमटतात. एखाद्या परिवारावर किंवा वस्तीमध्ये काही लोकांवर जर सामूहिक अत्याचार केले गेले तर बाकीच्या समाजावरदेखील त्याचा सामूहिक प्रभाव पडतो. सर्व नागरिकांना समान न्यायाची कल्पना आपल्या संविधानात मांडलेली आहे. जसे पवित्र कुरआनात हे सांगितलेले आहे की जर कुणी एखाद्या निष्पाप व्यक्तीची हत्या केली तर त्याचा अर्थ साऱ्या मानवजातीची हत्या केली असा होतो. अगदी तसाच जर एखाद्या व्यक्तीला, एखाद्या अल्पसंख्याक समाजाला न्याय नाकारण्यात आला तर साऱ्या अल्पसंख्याक समुदायाला तो नाकारणअयात आल्यासारखाच असतो. छातीवरच्या ज्या पर्वताएवढ्या ओझ्याविषयी बिल्कीस बानो बोलत आहे ते अशा प्रत्येक नागरिकाच्या छातीवर ठेवलेले असते, ज्यांना न्याय नाकारला जातो. म्हणून राष्ट्रीय संकल्पनेत सर्वांत महत्त्वाची विचारधारा म्हणजे साऱ्या नागरिकांना समान न्याय बिल्कीस बानो यांनी आपल्या भावना व्यक्त करून या संकल्पनेचा अर्थ विषद केला आहे, याची सर्वांनी नोंद घ्यावी.

आपल्या न्यायव्यवस्थेविषयी जेवढे बोलावे तेवढे कमीच आणि अधिक धोका हा की जर काही विचार प्रकट केलेच तर त्याची नोंद घेतली जाईल का? घेतली गेलीच तर त्याचा प्रभाव कसा आणि कुणावर पडणार? म्हणून लोक सहसा आपले विचार व्यक्त करताना बरीच काळजी घेत असतात. सर्वोच्च न्यायालयातील एका निवृत्त न्यायाधीशांनी आपले विचार व्यक्त करत म्हटले आहे की आता बाकीच्या जीवनात ते काही आर्थिक कायक्ष करणार आहेत. एक पर्यटन स्थळ बनवण्याची त्यांनी इच्छा व्यक्त केली. ते म्हणतात पैशाची त्यांच्याकडे कमतरता नाही. त्यांनी आपल्या विचारांत एकही शब्द असा सांगितला नाही की न्यायदानात ज्या त्रुटी आहेत किंवा इतर सामान्य माणसाच्या नायाविषयी काय समस्या आहेत त्याबाबत काहीतरी मी करेन. उलट त्यांनी असे सांगितले की काही राजकीय प्रकरणे न्यायालयात येतात तेव्हा त्यांना असे वाटते की राजकारणी लोक स्वतः ते का हाताळत नाहीत. न्यायालय विरोधी पक्षाच्या भूमिकेत काम करत नाही. एक आंतरराष्ट्रीय खरेदी व्यवहाराचे प्रकरण न्यायालयात गेले, त्यावर त्यांचे असे म्हणणे आहे की असे प्रकरण मुळातच नायालयात आणायचेच का? ते यासाठी असे तर म्हणत नसतील ना की या बाबतीत निर्णय देण्याचे साहस न्यायालयात नाही?

बिल्कीस बानो यांच्याविषयी न्यायालयाच्या निकालात आणि त्यावर ज्या भावना बिल्कीस बानो यांनी व्यक्त केल्या आहेत त्याचा अभ्यास न्यायाधीशांनी जरुर करावा. एका महिलेने आपले धैर्य सोडले नाही. २० वर्षांच्या काळात कधी कुणाशी भीती वाटत असल्याचे कुणाजवळ आपल्या व्यथा मांडल्या नाहीत. तिला माहीत होते आणि आहे की कुणा लोकांशी तिचा सामना आहे. तरी पण तिने न्यायाचा लढा सोडला नाही. आपल्या न्यायाच्या या लढ्यात भारतीय नागरिकांतील जे जगात सर्वांत सहिष्णू आहेत अशा सर्वांचे आभार मानले आहेत. “माझ्या मित्रांनी प्रत्येक वळणावर माझी साथ दिली, ज्यांनी सर्वांत द्वेष पसरलेला असताना मला प्रेमळ वागणूक दिली आणि वकील शोभा गुप्ता यांचे मी आभार मानते ज्या गेल्या वीस वर्षे माझ्याबरोबर चालत राहिल्या.”

- सय्यद इफ्तेखार अहमद

संपादक, 

मो.: 9820121207