Weekly Shodhan

हे गुलाबी कागदावरचं प्रेमपत्र (बघणाऱ्याला सरकारी वाटावं म्हणून) मुद्दामच खाकी पाकिटात टाकून पाठवतेय. आज आपल्या ब्रेकअप नंतरचा हा पहिलाच व्हॅलेन्टाईन डे ना! म्हणजे तसा दुसरा, पण पहिला आपल्या ब्रेकअपनंतर लगेच आला होता ना. मी तर धड त्या धक्क्यातून सावरलेसुद्धा नव्हते. त्या 'लॉ ऑफ ऍट्रैक्शन'वाल्यांचं ऐकून सारखं 'मी परत येईन. मी परत येईन.' घोकत बसले होते. काहीच उपयोग झाला नाही. मिसगाईड करतात मेले. बारामतीला राहतात की काय? जाऊ द्या. झालं गेलं 'मिठी'ला मिळालं! ('मिठी' म्हणजे 'ती'  मिठी नाही काही. आपल्या गावातल्या नदीचं नाव आहे ते!) आता विसरा ना गडे मागचा राग. मी थोडीशी गंमत करायला गेले तर तुम्ही लगेच डोक्यात राख घालून दुसरा घरोबा केलात. किती ओढाताण होतेय तुमची त्या नवीन (नवीन कसले मेले, सगळ्यांचाच दुसरा घरोबा आहे!) संसारात! मला नाही बाई बघवत. बाहेर पडा बघू त्या त्रांगड्यातून. आपण आपला मोडलेला संसार परत सुरू करू. हा व्हॅलेन्टाईन डेचा मुहूर्त चुकवू नका. मला आठवतं ना तुम्हाला आणि मामंजीना या व्हॅलेन्टाईन डेची किती चीड यायची ते! पण आता मामंजी नाहीत आणि बाळराजेही वयात आलेत! आता नाईट लाईफ काय की व्हॅलेन्टाईन डे काय तुम्हाला चालवून घ्यावेच लागतील! जाऊ द्या. माणसाला थोडं बदलावंच लागत, थोडी तडजोड करावीच लागते. आपणही थोडं बदलू या, थोडी तडजोड करू या, व्हॅलेन्टाईन डेचा मुहूर्त साधून.

ता. क. - पाकिटात किनई एक कमळाचं फुल ठेवलं आहे. तुमच्यासाठी.

फूल तुम्हे भेजा है खत में

फूल नहीं मेरा दिल है।

तुमचीच

कमळा नागपूरकरीण

*********

कमळे, 

तुझं पत्र आम्ही केराच्या टोपलीत फेकलं आहे (दोनदा वाचून). असं गुलाबी कागदावर दुसऱ्याची उचललेली गाणी लिहून मला परत नादी लावायचा प्रयत्न करू नको. ते असू देत, पण लक्षात ठेव संकट (कोव्हीडचं, आमच्या संसारावरचं नाही!) कमी झालं आहे पण अजून पूर्ण गेलेलं नाही. हात धुवत जा. तोंडावर मास्क लावत जा आणि अंतर राखत जा. तुझ्याशी परत संसार थाटण्याची मला (सध्यातरी) गरज नाही. किंबहुना मी तर म्हणेन की, (सध्यातरी) तो विषय नकोच.

उधोजीराजे

-मुकुंद परदेशी

धुळे, मुक्त लेखक,

संपर्क-७८७५०७७७२८

मला सांगा, अंगवस्त्र बाळगायची आपल्याकडे पूर्वापार चालत आलेली परंपरा आहे की नाही? पूर्वीच्या राजामहाराजांना सारखी भटकंती करावी लागत असे, मग श्रमपरिहार करण्यासाठी, विरंगुळ्यासाठी ते आपल्या पदरी अंगवस्त्रे बाळगत. समाजाचीही त्याला मुकसंमती असे. आणि महत्वाचं म्हणजे तेव्हाही बोरूबहाद्दरांची आणि दांडकेधारकांची जमात उदयाला आली नव्हती, म्हणून तेव्हा नको त्या गोष्टींचा बोभाटा होत नव्हता. आता आम्हालाही लोकांना 'सामाजिक न्याय' देण्यासाठी गावोगावी फिरावं लागतं. जीव नुसता शिणून जातो. मग थोडा विरंगुळा म्हणून समजा आम्ही एखादं अंगवस्त्र बाळगलं तर त्यात गैर काय? लोकांना 'सामाजिक न्याय' देणाऱ्याने स्वतःला न्याय देऊच नये का? हा कुठला न्याय झाला? आणि आम्ही कोणावर अन्याय केलेला नाही. जे झालं ते दोघांच्याही संमतीने झालं आहे! शिवाय जे दोघांच्या संमतीने झालं त्याची दोन्ही फळं आम्हीच सांभाळतोय!

मग अजून काय हवंय? आणि या आधी अशाच प्रकरणात आमच्याच पूर्वसूरींना 'जब …… किया तो डरना क्या?' म्हणून पाठीशी घालण्यात आल्याचा इतिहास काही फार जुना झालेला नाही. म्हणजे '- - - - मैं करू तो साला कॅरेक्टर ढिला है!' असं का?

मोठ्या साहेबांच्या घरी पोहोचलो तेव्हा ते अस्वस्थपणे दिवाणखान्यात येरझारा घालत होते. त्यांना तसे अस्वस्थपणे येरझारा घालतांना पाहून त्या एसी हॉलमध्येही मला दरदरून घाम फुटला. त्यांनी मला हातानेच बसायचा इशारा केला. त्यांची ती उग्र मुद्रा पाहून मी उभाच राहिलो. साहेबांच्या डोळ्यांतून, 'मार दिया जाय के छोड दिया जाय - - - - ?'चे सूर बाहेर पडत असल्याचा भास झाला!

'बोला, काही बोलण्यासारखं असेल तर बोला.' साहेबांचा धीरगंभीर आवाज उमटला.

'चूक झाली साहेब. पदरात घ्या.'

'तुम्ही घरचा पदर सोडून बाहेरचे पदर ओढायचे आणि वर आम्हाला सांगायचं की पदरात घ्या म्हणून!'

'चुकलो साहेब. माफी असावी.' शाळेतला मास्तरही असाच एका चुकीसाठी दहावेळा कान धरायला लावायचा.

'अरे, असे कसे चुकलात? लोक असलेली बायको लपवता आणि तुम्ही जिला लपवायची तिला लोकांसमोर आणता? मोठ्या लोकांकडून काही शिकत चला जरा.'

'तो पक्ष केव्हाच सोडला साहेब. चुकलो, पण दोन्ही मुलांची नैतिक जबाबदारी स्वीकारली आहे, साहेब.' 

'आधी अनैतिक कृत्यं करायची आणि मग नैतिक जबाबदारी स्वीकारायची! हे म्हणजे आधी सत्तेसाठी सेक्युलर पक्षांसमोर खांदे पाडायचे आणि नंतर मात्र खांद्यावर हिंदुत्वाचा झेंडा मिरवायचा अशातला प्रकार झाला. ते एक असू देत, पण आसपासचे सगळेच अणू-'रेणू' प्रेमाने भरून टाकण्याचा तुम्हाला कोणी कॉन्ट्रॅक्ट दिला होता का? प्रत्येक खुर्चीवर आपणच बसायला हवं का? दुसऱ्यांसाठी नको सोडायला काही जागा?'

साहेबांनी उठता उठता प्रश्न केला. उठतांना साहेबांचा उजवा हात आशीर्वाद दिल्यासारखा वर उठला होता आणि चेहऱ्यावर स्मित हास्य होते. मी प्रसन्न मुद्रेने बाहेर पडलो.

जाता जाता - आपला पॉली (टिकल) वूडमध्ये एकदम वट आहे. कोणाला ब्रेक हवा असेल तर द्या पाठवून. 'काम' पक्कंच करून टाकतो.

-मुकुंद परदेशी

धुळे, मुक्त लेखक,

संपर्क-७८७५०७७७२८

मुळातच आम्ही मराठी. मराठी म्हणजे पक्के मराठी. इतके पक्के की आमच्या घरात फक्त मराठी पदार्थच बनवले जायचे, आणले जायचे आणि अर्थातच खाल्ले- खिलवलेही जायचे. पण मागे एक गुजराथी गृहस्थ आमच्या पिताश्रींशी त्यांंचे घरोब्याचे संबंध होते असं सांगून आमच्या घरी येऊ जाऊ लागले. त्यांच्या आदरातिथ्यासाठी मागवलेला खमण ढोकळा आम्हालाही आवडू लागला. किंबहुना मी तर म्हणेन की, तो हळूहळू आमच्या घरात स्थिरावला ते थेट पाच वर्षे ! आता  कुठे वर्षभरापूर्वी त्याला ( म्हणजे खमण ढोकळ्याला !) घराबाहेर काढला तर आता 'जलेबी ने फाफडा' घरात घुसू पाहतोय. काय करावं काही कळत नाहीये. आता मला सांगा आपण कोणाला 'आपडा' वाटू लागलो तर त्याचा ' जलेबी ने फाफडा' खायला काय हरकत आहे ?  मी तर म्हणेन की त्याचा 'जलेबी ने फाफडा' आपण खायलाच हवा ! का खाऊ नये ? किंबहुना मी तर म्हणेन की आजच्या तारखेला वारंवार हात धुणे आणि मुखपट्टी वापरणे हे जीव वाचविण्यासाठी जितकं गरजेचं आहे त्याहूनही जास्त गरजेचं आहे (मुंबई महानगरपालिका ताब्यात ठेवण्यासाठी) ' जलेबी ने फाफडा' खाणं ! पुढे मागे मुंबई महानगरपालिकेपुढे 'जलेबी ने फाफडा'चे स्टॉल टाकण्यासाठी प्रोत्साहनपर योजना सुरू करण्याचा विचार आहे. हे ही असो.

जाता जाता -  नेहमीप्रमाणेच जर  आपल्या मर्जी विरुद्ध दुसऱ्याच्या मर्जीने निर्णय घ्यावा लागला आणि औरंगाबादचं संभाजीनगर करता आलं नाही, (मित्र चांगले नसले की असंच होतं !) तर औरंगाबाद फक्त मराठीतच (किंवा सद्य परिस्थिती पाहता फार फारतर गुजराथीत) लिहावं, इंग्रजी अजिबात लिहू नये असा अध्यादेश काढावा असा विचार करतोय. मराठी बाण्याला किती दिवस मुरड घालणार ? आपण का सत्तेसाठी लाचार आहोत की काय ? पुन्हा हे ही असो.

- मुकुंद परदेशी

मुक्त लेखक, 

संपर्क-७८७५०७७७२८

तर काय सांगत होतो, की मी तुम्हाला पत्र लिहितोय हे कळल्याबरोबर आमच्या (आणि तुमच्याही बरं का!) देवा नानांनी सांगितले, की दादांनी सभागृहात चुकून झाला असं दाखवून, पण मुद्दामच माझा उल्लेख 'मुख्यमंत्री' म्हणून करून उधोजीराजे मातोश्रीकरांना चिडविल्याबद्दल माझ्यातर्फे त्यांचे अपार आभार माना. ( हो, हल्ली आमचं तुमच्यावर अपार प्रेम आहे, म्हणून आभारही अपारच मानावे लागतील ना?) हल्ली उधोजीराजेंना चिडवणे हा आमचा एकमेव आणि सयुक्तिक (म्हणजे पक्षातर्फेही आणि वैयक्तिक पातळीवरही) कार्यक्रम आहे. आम्ही ठरवलंय आता डिवचायचं नाही (कशाला उगाच परत विषाची परीक्षा?) आता चिडवायचं. आमच्या चंद्रपूरच्या गल्लीत एक भाडेकरू घरच खाली करत नव्हता. मालकाने वाट पाहिली. आज करेल रिकामं, उद्या करेल रिकामं, सहा महिन्यांत करेल, वर्षभरात करेल, पण कसचं काय? बाप तर राहतच होता रुबाबात, पण आता त्याचा मुलगाही मालकीहक्काने त्याच घरात कायमचा राहतो की काय असं वाटू लागलं. शेवटी मालकाने त्याला येताजाता चिडवायला सुरुवात केली; आणि त्या चिडवण्याला वैतागून त्या भाडेकरूने घर सोडले! प्रयोग करून पाहण्यासारखा आहे. अहिंसक आहे म्हणून करून पहायला काय हरकत आहे असे आमच्या (आणि तुमच्याही बरं का!) देवा नानांच मत आहे. तुमचं काय मत आहे ते कळवावं. (गुप्तता पाळू. 'त्या पहाटे'सारखी.) हेही असो.

तर काय सांगत होतो, की माझ्या भाषणात अडथळा आणणारा पुढच्या वेळी निवडून येत नाही हे माझं परवाचं सभागृहातलं बोलणं तुम्ही असं अंगावर घ्यायला नको होतं आणि त्यासाठी मला आव्हान दयायला नको होतं. दादा, आमचं तुमच्यावर अपार प्रेम आहे. ('वरून' तसा आदेशच आहे!) कोणाचे कणभर जरी उपकार असले तरी त्याचे मणभर आभार मानावेत, अशी आमच्या पक्षाची संस्कृती आहे. आपले तर आमच्यावर ८० तासापुरते का होईना पण मणभर उपकार आहेत. त्यामुळे आम्ही आपले टनभर आभारी आहोत. यात कणभरही शंका ठेवू नका. (मागच्या उपकराबद्दल आभार मानतांना पुढच्या उपकारासाठी बीज पेरणी करून ठेवावी, ही आमची पद्धत आहे.) खरं तर आपण आजच्या राजकारणातले श्रीकृष्णच आहात. श्रीकृष्ण ज्यांच्या बाजूने असतो ते संख्येने कमी असले तरी जिंकतात. महाभारतात श्रीकृष्ण पांडवांच्या बाजूने उभा राहिला होता. पांडव जिंकले होते. आता  कालियुगातला श्रीकृष्ण कौरवांच्या बाजूने उभा राहिला. आता कौरव जिंकलेत! तुम्ही जरी तुमच्या आमदारांचा विश्वास ८० तासांपेक्षा जास्त टिकवून ठेवू शकला नाही, तरी आमचा तुमच्यावर अपार विश्वास आहे. देव कोणाला कोणत्या रुपात दर्शन देईल काही सांगता येतं का? आम्हाला 'रणछोडदास' भेटला. पुन्हा हेही असो.

तर काय सांगत होतो, की जेमतेम दोन दिवसांचं अधिवेशन आणि त्यातही आपण एकमेकांच्या उखाळ्या पाखाळ्या काढत बसलो. हे काही योग्य झालं नाही. पुढचे अधिवेशन आपण (म्हणजे तुम्ही आणि आम्ही मिळून बरं का!) चांगले महिनाभराचे घेऊ. घ्यायचं ना? तुमचं मत कळवा. फार घाई नका करू. आमचे (आणि तुमचेही बरं का!) देवा नाना दिल्लीला शिफ्ट होईपर्यंत थांबलात तर बरं होईल. कसं? पुन्हा हे ही असोच असो.

आपला

               सुधीरभाऊ चंद्रपूरकर

सुधीर भाऊ,

तुमचे 'बटर टोस्ट के साथ चाय' छाप पत्र मिळाले. वऱ्हाडी माणसं बोलण्यात आणि खाण्यात अघळपघळ असतात हे नुसते ऐकूनच नाही तर पाहूनही माहीत होते, (आता नावं सांगायला नका लावू त्या ठिकाणी.) पण त्या ठिकाणी ती पत्र लिहिण्यातही अघळपघळ असतात हे तुमचं पत्र वाचून कळलं. कशाला उगीच म्हागं पडता? आरं आपलं वय काय? आपण करतो काय? थोडा तर त्या ठिकाणी विचार करायचा. अशी पत्रं लिहून सत्ता मिळते का कुठं? उगाच आपलं कायतरी करायचं. तुम्हचा, काय तो गायत्री मंत्रही तिकडंच ऱ्हावू द्या म्हणावं तुमच्या (आणि तुमच्याच बरं का!) देवा नानांना. मी ज्या गोष्टी कम्प्लिट विसरलो आहे त्या गोष्टींची परत परत आठवण का म्हणून देता, त्या ठिकाणी?

मी पत्र संपवतो, तुम्ही विषय संपवा.

दादा बारामतीकर

- मुकुंद परदेशी

मुक्त लेखक, 

संपर्क-७८७५०७७७२८

विक्रमने समोरच्या आरशातून बेतालकडे पाहत काही न बोलता फक्त संमतीदर्शक मान डोलावली.

'ऐक विक्रमा, आटपाट एक राज्य होतं. त्या राज्यात सर्वच 'महा' होत असे. जसे की सत्ता प्राप्तीसाठी महातडजोड आघाडी, राज्यकारभारात  महागोंधळ, एकमेकांचा महाअपमान, महाभ्रष्टाचार, महाप्रगती (रिक्षावाला ते थेट करोडपती!) महाउत्पादन (साडेतीन एकरांत चक्क ११० कोटी रुपयांची वांगी!) इत्यादी इत्यादी, त्यामुळे त्या राज्याचं नाव महाराज्य पडलं होतं. त्या महाराज्यात एकमेकांशी अजिबात न पटणाऱ्या तीन पक्षांनी सत्तेसाठी महातडजोड करीत तयार केलेली आघाडी सत्तेवर होती. त्या महातडजोड आघाडी सरकारमध्ये असलेले आणि सरकारमध्ये नसलेले, पण  बाहेर राहून सरकारच्या तंबूच्या दोऱ्या आपल्या हातात ठेवणारेही, या तंबूच्या दोऱ्या आम्ही पुढची पंचवीस वर्षे ओढून धरू, हे सरकार पुढील पंचवीस वर्ष चालेल असे सांगत असतांना आणि सरकारला जेमतेम एकच वर्ष झालेलं असतांना, सरकारमध्ये मंत्री असलेल्या यशोमती मैय्यांंनी दुसऱ्या पक्षाच्या 'जाणत्या सरदारा'स, 'सरकार स्थिर ठेवायचे असेल तर आमच्या नेत्यावर टीका करू नका. आघाडी धर्म पाळा.' असा दम का दिला असावा? दुसऱ्या एका मंत्र्याने, ''जाणता सरदार'ची समज आमच्या सरदाराला समजून घेण्यासाठी कमी पडली.' असा टोला का लगावला असावा? त्या भडीमारातून 'जाणत्या सरदार'ला वाचविण्यासाठी वाचाळतेच्या एका स्पर्धेत 'सामना'वीर ठरलेल्या संपादकाने फुकटची वकिली का केली असावी? 'डॉक्टरांपेक्षा कंपाऊंडरला जास्त कळतं.' असे अकलेचे तारे तोडणाऱ्या एका विद्वानाने आपली शस्त्रक्रिया कंपाऊंडरकडून न करवून घेता डॉक्टरांकडून का करवून घेतली असावी?  राज्यावर कितीही संकटे येवोत, कोव्हीडने हजारो माणसं पटापट मरोत की बळीराजा झाडाला लटको, पण आपल्या तब्बेतीचा बाऊ करून घरातच बसून राहणारे महातडजोड आघाडीचे महामुख्यमंत्री एका महामार्गाच्या पाहणीसाठी जीवावर उदार होऊन घरातून बाहेर का पडले असावेत? माझ्या या प्रश्नांची समाधानकारक उत्तरं दे विक्रमा.'

'बेताला, तुझ्या प्रश्नांची उत्तरं देणं म्हणजे अनेकांच्या आधीच जीर्ण झालेल्या इज्जतीच्या अजूनही चिंध्या करण्यासारखं आहे, पण तू विचारतोस म्हणून मी सांगतो. ऐक. सत्ताप्राप्तीसाठी आपण ज्यांच्या मिनतवाऱ्या केल्या, ज्यांच्या पाठिंब्यावर आपले बुड सत्तेच्या गादीवर टेकलेले आहे; त्यांच्यावरच टीका करणाऱ्याच्या बुद्धीत आणि ज्या फांदीवर आपण बसलेले आहोत त्याच फांदीवर कुऱ्हाड चालवणाऱ्या शेख चिल्लीच्या बुद्धीत काय फरक असावा? मग अशा तथाकथित 'जाणत्या सरदारा'ला यशोमती मैय्यांंनी दम दिला किंवा आपल्याच पंखांखाली राजकारणात वावरणाऱ्या आपल्याच पुतण्याला जे नीट समजू शकले नाही त्यांच्या 'समज'ची मापं  कोणा मंत्र्याने जाहीररीत्या काढली तर त्यात गैर ते काय? आता  'सामना'विराने फुकटची वकिली का केली, हे काय विचारणं झालं? 'ज्याची खावी पोळी, त्याची वाजवावी टाळी.' ही म्हण तू ऐकली नाहीस का? दुसऱ्यांंच्या मुलाखती घेण्याची नोकरी करणाऱ्याची मुलाखत कोणी घेऊ लागला तर तो आपली नसलेली विद्वत्ता पाजळणार नाही का? मग त्यासाठी तो वाट्टेल ती पोरकट विधानं करणार नाही का? पण जेव्हा स्वतःच्या जीवाचा प्रश्न असतो तेव्हा माणसाची अक्कल बरोबर काम करते, मग शस्त्रक्रियेसाठी डॉक्टरच आठवतो. भंगोडी, गंजडी नशेत वाट्टेल ते बडबडतात ,पण नशेत त्यांनी स्वतःच्याच मानेवर चाकू फिरविल्याचं तू कधी ऐकलं आहेस का? आता राहिला तुझा शेवटचा प्रश्न. महामुख्यमंत्री घराबाहेर का पडले? मला सांग, राज्यावर येणारी संकटं असोत, की कोव्हीडने मरणारी हजारो माणसं असोत,  की झाडाला लटकणारा बळीराजा असो ,यांच्याशी महामुख्यमंत्र्यांचा काय संबंध? यांनी बनवला का त्यांना महामुख्यमंत्री? महामुर्ख कुठला? अरे, बेताला, त्या महामार्गाला महामुख्यमंत्र्यांच्या पिताश्रींच नाव दिलं जाणार आहे! मग आपल्याला पिताश्रींच्या नावासाठी कोणी घरातून बाहेर पडत असेल तर काय बिघडलं?'

'विक्रमा, जसं बारा आमदारांच्या नियुक्तीसाठी मंत्रिमंडळाने दिलेल्या यादीने राज्यपालांचं समाधान झालेलं नाही ,तसंच तू दिलेल्या उत्तरांनी माझं समाधान झालेलं नाही.' असे बोलून बेताल गाडीतून उतरून परत आंदोलनाच्या जागेकडे चालू लागला.

आंदोलनाच्या जागी गर्दी वाढत असल्याची दृश्ये माध्यमांवर झळकू लागली होती.

- मुकुंद परदेशी

मुक्त लेखक,  संपर्क-७८७५०७७७२८

तर हे सर्व आठवण्याचं कारण असं की, मागच्याच आठवड्यात कानी एक वार्ता आली, की उत्तरप्रदेशातून एक साधू आमच्या मुंबापुरीत येतोयं. आम्ही हादरलो. शाळेतला तो मार आठवला. साधूला आमच्या मुंबापुरीत येण्यापासून थांबवणं गरजेचं होतं. आम्हाला आमच्या दारात साधू संतही नको होते, दिवाळीही नको होती आणि त्या शाळेतल्या आठवणीही नको होत्या ! नंतर आमच्या गुप्तचर यंत्रणेने वर्तमानपत्रातल्या बातम्या वाचून आणि पाहून सांगितले की तो साधू नाही तर संधीसाधू आहे आणि दिवाळी विसरा, तो तर आपलं दिवाळं काढायला येतोयं ! आम्ही सावध झालो. (हल्ली आम्ही फार लवकर सावध व्हायला लागलो आहोत. याचे सर्व श्रेय आमच्या नागपूरकर मित्राला जाते. राजकारण असो की आयुष्य, गाफील राहून चालत नाही, हे त्यानेच आम्हाला शिकविले ! अजूनही एक नाव आहे, पण ते नंतर कधीतरी सांगीन.) आम्ही ताबडतोब आमच्या चिरंजीवांना पाचारण केलं. येणाऱ्या संकटाची त्यांना कल्पना दिली. बॉलीवूड गेलं तर आपल्या 'नाईट लाईफ'च काय, या विचाराने चिरंजीव हादरले.मागे एकदा एका मंदिराच्या गाभाऱ्यात त्यांचा जीव गुदमरला होता, तसाच आता गुदमरतोय असं त्यांच्याकडे पाहून वाटू लागलं. त्यांना मोकळा श्वास घेता यावा म्हणून त्यांची रवानगी ताबडतोब एका 'नाईट क्लब'मध्ये केली. संपादकांना बोलवून या साधुच्या येण्यावर ताबडतोब एक 'रोखठोक' अग्रलेख लिहिण्याची आज्ञा केली. यदाकदाचित तो साधू न बोलावताही आपल्याला भेटण्यासाठी आलाच तर आपले भगवे कपडे त्याच्या भगव्या कफनीपेक्षा मळके वाटू नयेत म्हणून नवे कोरे भगवे कपडे मागवून घेतले. तो बाहेरगावाहून आला आहे म्हणून त्याला होम क्वारंटाईन करता येईल का याचा अंदाज घेतला , पण असं करण्याच्या नुसत्या कल्पनेनेच अंगाला कापरं भरल्यामुळे तो विचार मनातून कापरासारखा उडून गेला. कोणीतरी मजुरांचे लोंढेच्या लोंढे ट्रकांमध्ये भरून माझ्या मुंबापुरीत आणून सोडतोयं आणि विमानात बसवून सर्व फिल्मी सिताऱ्यांना दूर कुठेतरी घेऊन चाललायं असं दृश्य डोळ्यांंसमोर येऊ लागलं. माझ्या मुंबापुरीची अवस्था आता ' नाव सोनुबाई ----' अशी होणार या कल्पनेने जीव 'त्या' पहाटे झाला होता तसा घाबराघुबरा होऊ लागला.  शेवटी जे व्हायचे ते होवो असा विचार करून झोपी गेलो. सकाळी उठलो.वर्तमानपत्रात बातमी होती, ' बॉलीवूड म्हणजे काय पर्स आहे का की उचलून नेईन - योगी आदित्यनाथ ' पट्टदिशी खिडकीपाशी गेलो. उगवत्या सूर्याला नमस्कार करून एकशे आठ वेळा 'ओम आदित्याय नमः'चा जप केला. डोक्यात नवीनच वचन घोळत होतं, 

'साधू संत परतति त्यांच्या घरा। तोचि दिवाळी दसरा ।।'

-मुकुंद परदेशी

मुक्त लेखक,  संपर्क-७८७५०७७७२८

आपला नम्र

संपादक दै. विटी दांडू

ता.क. :- आमचे राजे 'हात धुवून मागे लागेन' असं जे बोलले ते जास्त मनावर घेऊ नका. ते फक्त वारंवार हातच धुवू शकतात. (आठवा खिशातले राजीनामे!)

*******

संपादक, दै.विटी दांडू,

वास्तविक या नावाचा एखादा पेपर कुठूनतरी निघतो हेही मला माहित नाही. तो मी कधी पहिला नाही. कधी पाहिलाच नसल्यामुळे कधी वाचलाच नाही, पण तुम्ही पत्राखाली स्वतःचा तसा उल्लेख केल्यामुळे मी तसा उल्लेख केला.

आधी माझ्या दृष्टीने सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा घेतो. हे नेहमी नेहमी 'बिल मीच भरलं होतं. स्मरण असू द्यावे.' असं लिहिण्याची काही गरज आहे का? आणि वेटर टीप मागायला आला तेव्हा (वेटर समोर असतांना सुद्धा) तुम्ही उठून माझ्या कानात, 'मालक जेवणाचं बिल मंजूर करतील, पण 'टीप'चे पैसे देणार नाहीत. टीप तुम्ही देता का?' असं बोलून मला टीप देणं भाग पाडलंत, ते विसरलात का? (स्मरण असू द्यावे.) तुम्ही तुमच्या कार्यालयाबाहेरच्या टपरीवर चहा घेतला तरी तुमचा हात खिशात जात नाही, बिल सोबतच्यालाच द्यावे लागते असे तुमच्याच कार्यालयातला उपसंपादक कम कारकून कम शिपाई कम सफाई कामगार सांगत होता. बोलताना लिहिताना तुम्ही मर्यादा पाळत नाही हे तर जगजाहीर आहे, पण निदान खासगी पत्र लिहिताना तरी काही मर्यादा पाळत चला. असो.

राहिला प्रश्न तुमचे 'प्रताप' चव्हाट्यावर आणण्याचा, तर तुम्ही तर तुमच्या कार्यकर्त्यांना   'वडा पाव', 'झुणका भाकर', ' ५ रुपयांत थाळी' असले शानदार धंदे करायला सांगता, मग तुमचे शिलेदार 'पंचतारांकित हॉटेल', 'रियल इस्टेट' असले भिकार धंदे करून स्वतःला  आणि तुम्हालाही का अडचणीत आणतात? आणि तुमची भेट किंवा तुमचं पत्र नेहमी 'याला वाचवा, याला आवरा.' असं सांगायलाच असते का? राहिला प्रश्न ओसाड गावच्या पाटीलकीचा तर तुम्हाला एक गोष्ट सांगतो. आम्ही लहान असताना (म्हणजे आमच्या लहानपणी. आम्ही लहान भाऊ कधीच नसतो, सांगून ठेवतो.) एक दिवटा त्याच्या मोठ्या भावाच्या घरात राहून आयतं गिळायचा. मोठ्या भावाकडे आयतं गिळायला मिळतंय याचं त्याला कधीच कौतुक वाटलं नाही. सारखी 'माझ्या नावावर काही नाही. माझ्या नावावर काही नाही.' अशी कुरकुर करायचा. वेगळं निघायची स्वप्नं बघायचा. एके दिवशी एका भानामतीकर काकांनी त्याला, 'तुला माझ्या दुकानाचा मालक करून टाकतो. भावाच्या घरातून बाहेर पड.' असं गाजर दाखवलं. दिवटा हुरळला. भावाचं घर सोडून भानामतीकर काकाच्या दुकानाचा मालक बनला. नंतर लक्षात आलं की, दुकान दिवाळखोरीत आहे. दुकानावर करोडो रुपयांचं कर्ज आहे. असो. राहिला प्रश्न तुमच्या आणि तुमच्या राजेंच्या वाट्टेल ते बरळण्याचा तर मला सांगा, ' ये चाबी अपनी जेब में रख ले पीटर. अब ये ताला मैं तेरी जेब से चाबी निकाल कर ही खोलूंगा.' हा अभिताभचा डॉयलॉग मुक्रीने किंवा 'पेट सफा'वाल्या राजू श्रीवास्तवने म्हटला तर कसा वाटेल? पुन्हा असो.

परावलंबी नसलेला

देवानाना नागपूरकर.

ता.क.:- तुमचे राजे घरातच असतात. त्यांना म्हणावं ईसापनीती आणि जातक कथा वाचत चला. माणसात थोडीफार हुशारी येते.

-मुकुंद परदेशी

मुक्त लेखक, 

संपर्क-७८७५०७७७२८

खरं म्हणजे बिहारचं सेलिब्रेशन करण्यासाठी तुम्हांला जंगी पार्टी द्यावी असा विचार करत होतो, पण तुम्ही घरातून बाहेरच पडत नाही म्हटल्यावर पार्टी कशी देणार? तशी तुमच्या बाळराजेंना पार्ट्यांची चांगलीच सवय आहे असे ऐकून आहे. खरं आहे का? खरं असलं तरी 'अभी बच्चा है वो.'. त्यांना पार्टी कशी देणार? म्हणून मग पार्टीचा बेतच रद्द करून टाकला. वास्तविक तुम्हीच माझं अभिनंदन करून मला पार्टी दयायला हवी होती. आपलंच दुःख उगाळत बसण्यापेक्षा माणसाने दुसऱ्याच्या आनंदात सहभागी व्हावं, म्हणजे तेवढंच आपलं दुःख हलकं होतं. ( हवं तर नितीसबाबूंना विचारा.) तशा माझ्याशी वागतांना तुमच्या बऱ्याच गोष्टी चुकत असतात, पण तुम्हाला लहान भाऊ समजून मी त्या सर्व पोटात घालत आलो आहे. परिणामी माझ्या पोटाचा आकार बिघडला आणि वर तुमचेच 'ट्रोल भैरव' माझ्या पोटावर वाट्टेल त्या कॉमेंट्स करतात! आवरा त्यांना अर्णवला आवरला तसं. (की बारामतीकरांना सांगायला लावू?)

आता बिहारमधून मोकळा होतो न होतो तोच पक्षश्रेष्ठींनी मुंबई महानगरपालिकेची जबाबदारी अंगावर टाकली. वास्तविक मुंबई महानगरपालिका तुमच्या हातातून हिसकावून घेणं म्हणजे तुमच्या तोंडातला घास काढून घेण्यासारखं आहे. भविष्यात घडणाऱ्या उपवासाच्या भीतीने तुमच्या संपादकांच्या पोटात आतापासूनच चांगलाच गोळा उठलेला दिसतो! कोणाच्या तोंडातला घास हिरावून घेणं ही काही आम्हां नागपूरकरांची संस्कृती नाही. आम्ही तर दुसऱ्यांना खिलवून खिलवून तृप्त करणारी माणसं आहोत. (काही लोकांना 25 - 25 वर्ष खिलवूनही ती बेईमानी करतात तो वेगळा भाग झाला.) हवं तर गडकरी साहेबांना विचारा. मी मुंबई महानगरपालिकेत तुमच्या मार्गात आलोही नसतो, पण पक्षशिस्त पाळावीच लागते ना? आपली इच्छा असो की नसो, पण पक्षश्रेष्ठींनी दिलेला आदेश मानावच लागतो. (नाहीतर मागच्या वेळेस तुम्हाला मुख्यमंत्री बनवून तुमच्या कॅबिनेटमध्ये राज्यमंत्री म्हणून काम करण्याची माझी मनापासून इच्छा होती. (आमच्या शुद्ध भगव्या झेंड्याची शप्पथ! ) एकदा का माणूस पक्षश्रेष्ठींच्या मनातून उतरला की त्याचा 'नाथाभाऊ' व्हायला वेळ लागत नाही. कशाला उगाच आपल्याच हाताने आपल्याच पायावर दगड पाडून घ्या? आपण काय नाथाभाऊ आहोत? तुम्ही अजिबात काळजी करू नका. चुकून माझ्या हातून तुमचं काही नुकसान झालंच तर पुढच्या विधानसभेत भरपाई करून देईन. आम्ही दिल्या शब्दाला जागणारी माणसं आहोत. हवं तर नितीसबाबूंना विचारा.

ते जाऊ द्या. ते आपलं रोजचंच आहे. वाहिनींचा रिअल इस्टेटचा व्यवसाय काय म्हणतो? आमचा राग आहे बरं तुमच्यावर. इतकी वर्ष आपण सोबत राहिलो, पण तुम्ही काही आम्हांला वहिनींच्या व्यवसायाची खबर लागू दिली नाही. आम्हांलाही सांगितले असतं तर हिने कशाला बँकेत नोकरी केली असती? दोघींची पार्टनरशिप छान झाली असती. किरकीऱ्यांना मी सांभाळून घेतलं असतं. बाकी वहिनींच्या दूरदृष्टीला दाद द्यायलाच हवी हं. उद्या जर राजकारण सोडावं लागलं तर दुसरं उत्पन्नाचं साधन आधीच तयार ठेवायलाच हवं. असो.

आपला मित्र आणि शुभचिंतक

देवानाना नागपूरकर

ता. क. - पुढच्या वेळी तुम्हाला 'महाराष्ट्राचा नितीसबाबू' बनविण्याचा विचार आहे. विचार करून कळवावे.

********** 

देवा नाना,

मुद्दामच प्रिय मित्र वगैरे काही लिहिलं नाही. बाहेर काही वेगळं आणि आत काही वेगळं असलं काही मला जमत नाही. माझं जे काही असतं ते उघड उघड असतं. तुमचा बिहारचा विजय तुम्हालाच लखलाभ होवो. कोणाला तरी 'वोट कटवा' बनवून तुम्ही नितीसबाबूंना फसवलं. अशा विजयाची पार्टी मला अजिबात नको. तुमच्या पत्रातला इतर मजकूर अदखलपात्र आहे त्यामुळे त्याबद्दल काही लिहीत नाही. मी सद्या जबाबदारीच्या पदावर काम करीत असल्यामुळे फालतू गोष्टींवर बोलण्यास मला वेळ नसतो. तुमची गोष्ट वेगळी आहे.

उधोजीराजे बांद्रेकर (सरकारप्रमुख) 

-मुकुंद परदेशी, मुक्त लेखक,

संपर्क -७८७५०७७७२८

'इ का करत हे बा?' बेताल कार्यकर्त्याने शुध्दीवर येण्याचा प्रयत्न करीत विचारले.

'अरे बेताला, अजून मतमोजणी संपली नाही आणि तू इकडे कसा येऊन बसलास?'

'अरे, जबार आय सी यु मा पेसंट मरन की तैयारी करत हैं तबार रिस्तेदार चाय नाही तो का लस्सी पिवत हैं?'

'अरे, बेताला, आपण मराठी माणसं आहोत. जरा मराठीत बोल ना. हे काय भोजपुरी बोलतोय?'

' विक्रमा, आता तू म्हणतोस म्हणून बोलतो मराठी पर बिहार मा आई के भोजपुरी हमार अच्छी लगन लगी बा.'

'खबरदार जर परत भोजपुरी बोललास तर. आता निमूटपणे माझ्यासोबत चल.'

'विक्रमा, तू म्हणतोस म्हणून येतो मी तुझ्यासोबत मतमोजणीच्या ठिकाणी, पण हे म्हणजे आपलं वस्त्रहरण होणार आहे हे माहीत असतांनाही द्रौपदीने स्वतःहून दुर्योधनाच्या दरबारात जाण्यासारखं झालं! पण तिथे पोहचण्याआधी तुला माझ्या काही प्रश्नांची उत्तरं द्यावी लागतील. तू दिलेल्या उत्तरांनी माझं समाधान झालं नाही तर तात्काळ मी तुझ्या गाडीतून उतरून परत हॉटेलमध्ये जाऊन बसेन. समझे बा?'

विक्रमने पक्षाच्या विचारविनिमय बैठकीत बसल्याप्रमाणे फक्त होकारार्थी मान डोलवली.

'जरा ध्यान देईके सून बा. मला सांग आधीच महाराष्ट्राच्या जनतेने आपल्याला नाकारल्यानंतरही आपण जनतेचा कौल धुडकावून सत्तेसाठी असंगाशी संग केला आणि जी काही थोडीफार किंमत आपल्याला मोठ्या साहेबांच्या नावामुळे होती तीसुद्धा गमावून बसलो. मग आता परत इथे बिहारमध्ये हात दाखवून अवलक्षण करून घ्यायची काही गरज होती का? जे बिहारी रोजगारासाठी आपल्या राज्यात आलेले आपल्याला चालत नाहीत; त्यांची मतं आपण कोणत्या तोंडाने मागितली? आपल्या उमेदवारांना मिळणारी मते ही 'नोटा'ला मिळालेल्या  मतांपेक्षाही कमी असतील असा रंग दिसतोय. म्हणजेच मतं मिळविण्याच्या बाबतीत आपण दारिद्र्य रेषेच्याही खाली आहोत. इ बोलन वा मा हमे सरम आवत हैं बा, पर सच बोलन वा मा काहे की सरम बा? हूं?  बारामतीकर काकांनी काही केलं की आपणही ते करायलाच हवं का? बारामती पुढे आपली 'मती' अशी कुंठीत का होते? कधी 'बारामती'च्या कलाने तर कधी 'बालमती'च्या बालबुद्धीने सरकार का चालतं?'

'बेताला, पोटात गेलेल्या सोमरसाने तुझा तुझ्या मेंदूवरचा आणि जिभेवरचा ताबा सुटलेला दिसतो. त्यामुळेच तू अशी बेताल बडबड करतोय, पण हळूहळू येशील शुध्दीवर. काही गोष्टी एकदमच सगळ्यांना लक्षात येत नसतात. हळूहळू येतील लक्षात. आपल्याला घाई करायची नाहीये. अजिबात घाई करायची नाहीये. किंबहुना मी तर म्हणीन की घाई नकोच. आपले साहेब आपले कुटुंबप्रमुख आहेत आणि एखाद्या कुटुंबप्रमुखाने कुटुंबाच्या हितासाठी जे आणि जसे निर्णय घ्यायचे असतात तसे ते घेत आहेत. हळूहळू घेतायेत, पण घेतायेत ना? घरात बसून घेत असतील, पण त्याच्याने काय फरक पडतो?  आपल्या निवडणूक वचननाम्यात त्यांनी असं कुठे वचन दिलं होतं की,  मी रोज घराबाहेर पडीन, म्हणून? कदाचित आज आपले साहेब परबुध्दीने वागतायेत असं कोणाला वाटत असेल तर वाटू दे. खुशाल वाटू दे. आपल्या साहेबांचं लपूनछपून काही नसतं. जे असतं ते खुल्लमखुल्ला असतं.  आपल्या साहेबांची बिहारींबद्दलची भूमिका अगदी स्पष्ट आहे. आपल्याला आपल्या राज्यात बिहारी नकोतच. आपल्या राज्यात कुठे आपण त्यांची मतं मागतोय? आपण तर त्यांच्या बिहारसाठीच त्यांची मतं मागतोय ना? आता त्यांना तितकीही अक्कल नसेल तर त्याला आपले साहेब काय करणार? माणसाने आपल्या बुद्धीने चालू नये. आपल्याच बुद्धीने चालणाऱ्या त्या चुलत राजेंची काय हालत झाली पाहतो आहेस ना? मग थोडी परबुद्धी वापरली तर बिघडलं कुठे?'

'विक्रमा, एखादी गोष्ट जर आपल्याला एखाद्याला दान करावीशी वाटली तर ती आपल्या जवळ नसतांनाही आपण ती दान करू शकतो का? आणि मनातल्या मनात आपण आपल्या जवळ नसलेली गोष्ट दान केल्याबद्दल  आपल्याला माफी मागावी लागते का? असे असेल तर ऐश्वर्या राय अभिषेकला दान दिल्याबद्दल मला बच्चन कुटुंबियांची माफी मागावी लागेल का?'

'बेताला, अरे तू डोक्यावर पडला होतास की काय?'

'विक्रमा, प्रश्नाचं उत्तर प्रश्नाने देतोस? हा निघालो मी परत हॉटेलमध्ये.'

असे बोलून बेताल गाडीतून उतरून परत हॉटेलकडे निघाला.

-मुकुंद परदेशी, मुक्त लेखक,

संपर्क-७८७५०७७७२८

आज रामप्रहरी (काही धर्मनिरपेक्ष लोक याला सकाळ म्हणतात, पण पुढेमागे आम्हाला आमचे हिंदुत्व सिद्ध करण्यासाठी कोणाकडून प्रमाणपत्र घेण्याची गरज पडू नये म्हणून आम्ही अशीच भाषा वापरतो. असो.) बायकोने समोर आदळलेला कपभर चहा पोटात ढकलून, (दिवसभरात स्वखर्चाने आम्ही फक्त एवढंच पोटात ढकलतो. बाकी सर्व आमची पत्रकारिता सांभाळून घेते! असो.) खांद्यावर झोला अडकवून आम्ही घराबाहेर पडलो. फिरता फिरता आम्ही 'मातोश्री' महालाजवळ पोहोचलो. तिथल्या द्वारपालांच्या हातात बिस्किटांचे पुडे होते. ते बिस्किटं खाण्यात दंग होते. एका कोपऱ्यात बिस्किटांची ५०-६० खोकी पडलेली होती. चौकशीअंती ती बिहारला पाठविण्यासाठी मागवलेली आणि आता काहीच कामाची नसलेली बिस्किटं असल्याचं कळलं. तिकडे जाऊन आम्ही हळूच पाच सहा पुडे आमच्या झोळीत टाकून घेतले. (झोळीत असलं फुकटचं काही पडल्याशिवाय पत्रकार असल्याचा फिलच येत नाही! अर्धी सोय तर झाली. आता फक्त कोणीतरी चहा पाजणारा शोधायला हवा.असो.) अंगणातच एका बाजूला दोन चार मावळे तुतारी कुंकण्याचा सराव करीत होते. त्यांना टाळून आम्ही हळूच दिवाणखान्याच्या दारापाशी पोहचलो. सरळ आत जाऊन मिळवलेल्या बातमीपेक्षा दाराआड लपून मिळविलेली बातमी जास्त खरी आणि खुसखुशीत असते याचं बाळकडू आमची पत्रकारिता बाल्यावस्थेत असतांनाच आम्हाला आमच्या ज्येष्ठांनी पाजलेलं असल्यामुळे आम्ही दाराच्या आडोश्याला थांबणंच पसंत केलं. आतमध्ये सामानाची बांधाबांध सुरू होती. प्रत्यक्ष उधोजीराजे आणि बाळराजे समोर उभे राहून कामावर देखरेख ठेऊन होते. 'वर्षा'वर जाण्यासाठी सामानाची बांधाबांध सुरू असावी असा आम्ही अंदाज बांधला आणि आमचे डोळे भरून आले.'कशाला उगीच थोड्या दिवसांसाठी धावपळ करता ? उगाच जा जा अन् ये ये.' असं उधोजीराजेंना समजवावं असं क्षणभर वाटलं, पण आम्ही दाराबाहेर असल्यामुळे तो मोह आवरला. आम्ही तसे आध्यात्मिक वृत्तीचे असल्यामुळे आमची विचारसरणी अशीच आहे, की माणूस इकडे आपली स्वप्ने रंगवत असतो आणि तिकडे देवाजीच्या ( इथे देवानाना नागपूरकरांचा दुरान्वये ही संबंध नाही याची कृपया नोंद घ्यावी.) मनात वेगळेच काहीतरी असतं. नंतरचा आतला संवाद ऐकून ती तयारी 'वर्षा'वर जाण्यासाठी नाही तर 'बिहार'ला जाण्यासाठी सुरू असल्याचं आमच्या लक्षात आलं आणि आमच्या मनावरचं मणभर दडपण कमी झालं! आत उधोजीराजे आणि बाळराजेंचा संवाद सुरू होता. बाळराजे :- डॅड, मी जायलाच हवं का बिहारला, प्रचारासाठी ? उधोजीराजे :- जायलाच हवं का म्हणजे ? अरे जायलाच हवं. किंबहुना मी तर म्हणीन की तिथे तू जाणं अत्यंत गरजेचं आहे. बाळराजे :- पण डॅड, संजय अंकल तर सांगतात की, तिथे आपली तितकी ताकद नाही म्हणून. मग ज्या परीक्षेत आपल्याला भोपळाच मिळणार आहे ती परीक्षा आपण द्यायचीच कशाला ? राज अंकल कसा कधी कधी गॅप घेतात तसा आपल्याला नाही का घेता येणार ? उधोजीराजे :- अरे, गॅप घ्यायला ती काय बारावीची परीक्षा आहे की काय आणि असा घाबरतोस कशासाठी, मी आहे ना तुझ्या पाठीशी, ऑनलाइन! बाळराजे :- डॅड, मी काय महाराष्ट्र आहे का, माझ्या पाठीशी तुम्ही ऑनलाइन राहायला ? आणि तो चिन्हांचा काय गोंधळ आहे हो, डॅड. कधी बिस्कीट तर कधी ती तुतारी की काय ती ? उधोजीराजे :- अरे बाबा, आपल्याला बिस्कीट नको होतं म्हणून त्यांनी आपल्याला तुतारी दिली. समजलं? बाळराजे :- मला समजलं हो डॅड, पण त्या अमृता आंटींना नाही ना समजलं . त्या फोन करून मला विचारत होत्या. उधोजीराजे :- (वैतागून) काय विचारात होत्या त्या ? बाळराजे:- त्या विचारात होत्या की इतकी वर्षे आम्ही चॉकलेट देत होतो ते चाललं तुम्हाला आणि आता निवडणूक आयोगानं बिस्कीट दिलं तर का नाही चाललं?

-मुकुंद परदेशी

_मुक्त लेखक,

भ्रमणध्वनी क्र. ७८७५०७७७२८

संपादकांची गाडी हॉटेल ग्रँड हयातकडे निघालेली आहे. मागच्या सिटवर बसलेले संपादक (नेहमीप्रमाणेच)

स्वतःवरच खुश आहेत.

संपादक :- (मनातल्या मनात) चला, देवा नाना आपल्याला भेटायला तयार झालेत यातच आपण अर्धा डाव जिंकला ! आपली भेट आटोपली की चॅनलवाल्यांना ब्रेकींग न्युज आणि पेपरवाल्यांना उद्याची हेडलाईन मिळणार. खरं म्हणजे देवा नानांची अशी भेट घेऊन बारामतीकरांना आणि दिल्लीच्या बाईला गुगली टाकावी अशी कधीपासून इच्छा होती. असं करायला मोठे मालक परवानगी देता की देत नाही अशी धाकधूक होती, पण देव मदतीला धावला. छोट्या मालकांनी नाईट लाईफच्या नादी लागून करून ठेवलेले पराक्रम निस्तरता निस्तरता मोठया मालकांना फुल्ल एसीतही घामाच्या धारा लागल्या. आता हे सर्व आवरायला देवा नानाच लागतील हे लक्षात आल्यावर त्यांनी ती जबाबदारी माझ्यावर टाकली. झालं ! जे मला हवं होतं तेच मी करावं म्हणून मालकांनी मला आग्रह धरला, म्हणून मग आता देवा नानांना घेऊन फाईव्ह स्टारमध्ये जेवावं लागणार आहे. स्वतःच्या पैश्यांनी फाईव्ह स्टारमध्ये जेवायला नाही परवडत आणि दुसऱ्याला न्यायचं म्हटलं तर अंगावर काटाच येतो ! अर्थात पक्षाच्या कामाने जेवलो म्हणून बिल मागून घेता येईल. आता देवा नानांना छोट्या मालकांना वाचवा म्हणून गळ घालतांनाच भविष्यात आपल्याला परत जुळवून घेता येईल का याचा अंदाज घ्यावा लागेल. थोडा समजूतदारपणा दाखवावा लागेल, थोडे सूचक इशारे करावे लागतील. घटस्फोटित नवरा बायको वर्षभरानंतर भेटले तर ते असंच वागत असतील का ?

-२-

देवा नानांची गाडी हॉटेल ग्रँड हयातकडे निघालेली आहे. मागच्या सिटवर बसलेले देवा नाना बऱ्याच दिवसांनंतर खुश दिसतायेत.

देवा नाना :- (मनातल्या मनात)  हे असं असतं बघा. आंधळा मागतो एक आणि - - - असं झालं आहे. कधीपासून विचार करत होतो, की संपादकांची जाहीरपणे गुप्त भेट घ्यावी आणि तिची ब्रेकिंग न्युज करून बारामतीकर दादांना गुगली टाकावी. नुसतंच येतो येतो करतायेत कधीपासून. त्यांना दाखवायलाच हवं की जुने मित्रसुद्धा वेटिंगला आहेत म्हणून. मी काहीतरी हालचाल करण्याच्या बेतातच होतो तोपर्यंत संपादकांचाच फोन आला, की आपण एकत्र जेवण घेऊयात म्हणून. मला माहीत आहे, नाईट लाईफचा खेळ छोटूच्या अंगाशी आलायं. त्याला वाचवा म्हणून गळ घालतील आणि दुसरा घरोबा मानवत नसेल म्हणून परत पहिल्या घरात घुसता येईल का याचा अंदाज घेतील. जाऊ द्या. बारामतीकर दादांना गुगली तर टाकली जाईल ना ? आपल्याला काय, आम के आम गुठलीयोंके दाम !

-३-

हॉटेल ग्रँड हयातमध्ये संपादक आणि देवा नाना समोरासमोर बसलेले आहेत. संपादक मेनूकार्ड देवा नानांकडे सरकवतात.

देवा नाना :- तुम्हीच मागवा जे मागवायचं ते. माझ्या तर तोंडाची चवच गेली आहे वर्षभरापासून.

संपादक :- अहो, चवीचं काय घेऊन बसलात नाना, आमच्या तर प्रत्येक घासात खडा निघतोय वर्षभरापासून.

देवा नाना :- घाईगडबडीत खिचडी बनवायच्या नादात डाळ तांदूळ नीट पाहून नाही घेतलेत ना की असं होणारच.

संपादक :- हो ना. खिचडी पचायला हलकी असते म्हणे. आम्हांला तर जड जातेय पचायला.

देवा नाना :- हसत करावे कर्म, भोगावे मग रडत तेचि, यालाच तर म्हणतात ! बरं, ते असू देत. मुख्य विषय काय आहे ते बोला. कसं काय भेटावंस वाटलं एकदम ?

संपादक :- नानासाहेब, छोट्या मालकांना त्रास होईल असं वाटतंय. आपण मदत करावी अशी मोठ्या मालकांची विनंती आहे.

देवा नाना :- तसे आपण जुने मित्र आहोत. मदत तर करायलाच हवी, पण त्याचं काय आहे की, तुम्ही मला टांग मारल्यापासून दिल्लीतलं माझं वजन थोडं कमीच झालेलं आहे, तरी हे बिहारचं आटोपलं की बघतो प्रयत्न करून.

संपादक :- बिहारचं आटोपेपर्यंत तर आमचे छोटे मालकच आटोपलेले असतील नानासाहेब. ताबडतोब काहीतरी करायला हवं, नाहीतर बैल गेला आणि झोपा केला असं होईल ते.

देवा नाना :- (मिश्कीलपणे) एक दुरुस्ती सुचवू का, छोटीशी ?

संपादक :- सुचवा की.

देवा नाना :- बछडा गेला आणि झोपा केला असं म्हणा.

संपादक :- नाना साहेब, हे तुम्ही बोलू शकता. आम्ही कसं बोलणार ? बरं, ते असू द्या. म्हणजे काहीही बोला, पण काहीतरी करा.आपली जुनी मैत्री आहे. परत केव्हाही चॅनलाईज होऊ शकते. काय ?

देवा नाना :- संपादक, कोणाचा बंद पडलेला पेपर चालवायला घेण्यापेक्षा स्वतःचा नवा पेपर काढलेला कधीही चांगला असतो. काय ?

संपादक :- (नेहमीप्रमाणे कोडगेपणा स्वीकारत) आता पेपरचा विषय काढलात म्हणून विचारतो. आमच्या पेपरसाठी मुलाखत केव्हा देता ?

देवा नाना :- मी कुठे वाचतो तुमचा पेपर ? मी कशासाठी मुलाखत देऊ ?

संपादक :-  पत्रकारांना या आपल्या भेटीचं कारण सांगण्यापूरतं तरी हो म्हणा. आणि हो, मला खरंच माजी मुख्यमंत्र्यांची मुलाखत घ्यायची इच्छा आहे.

देवा नाना :- अस्स? मग अजून सहा महिने थांबा आणि तुमच्या मालकांचीच मुलाखत घ्या की !

-मुकुंद परदेशी, मुक्त लेखक,

भ्रमणध्वनी क्र. ७८७५०७७७२८

आता हे दुसरेच कोणीतरी म्हणजे कोणीही असू शकतं ; अगदी आपल्या जन्मदात्या आई- बापांपासून, शाळेतल्या मारकुट्या मास्तरड्यांपासून ते थेट देवापर्यंत कोणीही. आता हेच पहा ना, आम्ही मूलखाचे भित्रे आहोत, धांदरट आहोत, याला जबाबदार कोण ? अर्थातच आमचे आई -बाप ! लहानपणी कधी गल्लीत मारामारी करू दिली नाही, गल्लीतल्या वात्रट, टारगट मुलांसोबत राहू दिलं नाही. राहिलो आम्ही भित्रे ! सारखे सारखे आमच्या अंगावर खेकसत राहिले. आमच्या हातून कपबशी फुटली, खेकस अंगावर. शाळा बुडवून सिनेमाला गेलेलो कळलं, खेकस अंगावर. चार विषयात नापास झालो, खेकस अंगावर. असं नेहमी नेहमी खेकसून पार धांदरट करून टाकला की हो आम्हांला. एकदा तर कमालच केली की हो आमच्या आई-बापांनी, यत्ता सहावीत असतांना, म्हणजे तसे आम्ही चांगलेच जाणते झालेलो असतांना, (प्रति यत्ता दोन वर्षे याप्रमाणे हिशेब करावा.)  मित्रांच्या आग्रहाखातर आम्ही धुम्रनळी तोंडात घेतली. आता आयुष्यातला पहिलाच झुरका तो, लागला जोरदार ठसका. जळती धुम्रनळी शर्टावर पडल्यामुळे तो जळाला. झालं ! त्यादिवशी घरी आम्हांला बदड बदड बदडलं. बाळ, तुला फार जोरात ठसका लागला का रे, तुला चटका लागला का रे, काही म्हणजे काही विचारलं नाही. मायेचा एक शब्द नाही. बदडलं मात्र व्यवस्थित. आता शर्ट जळणे हा ऍक्ट ऑफ धुम्रनळी होता, इतकी साधी गोष्ट आमच्या आई- बापांना कळू नये ? त्याची शिक्षा आम्हांला का ? आमच्या आई-बापांच्या अशा विचित्र स्वभावामुळे आम्ही भित्रे झालो, धांदरट झालो. (जिज्ञासूंनी बालमानसशास्त्राचा अभ्यास करावा.) ऍक्ट ऑफ आई-बाप ! दुसरे काय ?
 

जो प्रकार घरात तोच प्रकार शाळेत. एकजात सगळे मास्तरडे ( या शब्दाचा टीचर्स-डेशी काहीही संबंध नाही.) आमच्यावर टपून बसलेले असायचे. वर्गात चांगले अर्धा शेकडा विद्यार्थी असतांना या सगळ्या मास्तरड्यांचा डोळा मात्र आमच्यावरच असायचा. सगळे जसे महाभारतातले अर्जुनच. त्याला कसा फक्त त्या पक्ष्याचा डोळाच दिसत होता, तसे या मास्तरड्यांना वर्गात फक्त आम्हीच दिसायचो. अक्षर चांगलं नाही, गृहपाठ केला नाही, नापास झालो, सगळ्या विषयांसाठी एकच वही केली, मास्तर शिकवीत असतांना खिडकीतून झाडावरच्या चिमण्यांकडे पाहत होतो अशा किरकोळ कारणांसाठी बदडणारे मास्तर असतांना शिक्षणात मन कसं रमेल ? नाहीच रमलं. यत्ता नववीत असतांना तर कहरच झाला. झाडावरच्या चिमण्या पाहत पाहत आम्हाला शेजारच्या बाकावरची चिमणी आवडू लागली. मन भलतंच तळमळू लागलं. काय करावं काही कळेना. त्यात एके दिवशी मास्तरांनी शिकवलं, ' आळस हा माणसाचा शत्रू आहे.आजचं काम उद्यावर ढकलू नये, आजच करावं. कल करे सो आज कर. आज करे सो अभी कर.' झालं ! गुरू आज्ञा शिरोधार्य मानून आम्ही आमच्या मनीच्या भावना शेजारच्या बाकावरच्या चिमणीला चिट्ठीवर लिहून तात्काळ कळविल्या ! त्या मूर्ख चिमणीने चिट्ठी वाचताच आमच्याकडे एकदाही न पाहता तात्काळ ती मास्तरांना नेऊन दिली ! यात आमचा काय दोष ? चिट्ठी तर आम्ही त्या चिमणीला दिली होती. तिने मूर्खासारखी ती मास्तरांना का द्यावी ? तर या ऍक्ट ऑफ चिमणीमुळे मास्तरांनी भर वर्गातआम्हांला बदड बदड बदडला आणि पुढच्या दहा मिनिटात हेडमास्तरांसमोर आमचं कोर्टमार्शल करून, ' असभ्य वर्तनामुळे शाळेतून काढला.' असं लाल शाईने लिहिलेला दाखला आमच्या हातात कोंबून आमची घरी पाठवणी करण्यात आली. तेव्हापासून आमचा शिक्षणाशी संबंध तुटला तो कायमचाच. ऍक्ट ऑफ बिनडोक, निरस मास्तर ! दुसरे काय ? तरी त्या शाळेत नववीपर्यंत पोहचता पोहचता आम्ही तब्बल अठरा वर्ष घालवली होती, पण इतक्या जुन्या संबंधांची जाणीव काही त्या मास्तर-हेडमास्तरांनी ठेवली नाही. घरी गेल्यावर आमच्या निर्दयी, निष्ठुर आई-बापांनी आमचं काय केलं ते सांगण्यात काही अर्थ नाही. ऍक्ट ऑफ माझं दुर्दैव ! दुसरं काय?
-मुकुंद परदेशी, मुक्त लेखक, संपर्क- ७८७५०७७७२८