किडनीची काळजी कशी घ्याल?
दरवर्षी मार्च महिन्यातील दुसऱ्या गुरुवारी किडनी डे साजरा केला जातो. हा एक असा वार्षिक कार्यक्रम आहे, जो जागतिक स्तरावर साजरा केला जातो. हे मानवी मूत्रपिंडांच्या आरोग्याला लक्ष्य करते. किडनीच्या आरोग्याचे महत्त्व, त्यासंबंधीचे आजार, ते टाळण्यासाठी प्रतिबंधात्मक उपाय आणि ज्यांना किडनीचे आजार आहेत, त्यांच्या उपचाराच्या उपाययोजना आणि कोणत्या लोकांना हे आजार होऊ शकतात याबाबत जनजागृती करणे. (जोखीम गटावर) जागरूकता हा त्याच्या उद्देशाचा भाग आहे.
त्यात सहभागी कसे व्हावे?
1- आरोग्य तपासणी
आपले आरोग्य राखण्यासाठी नेहमी किडनीजचे स्क्रीनिंग केले पाहिजे. लवकर निदान झाल्यास रोग लवकर बरा होऊ शकतो.
2. ज्ञान देणे आणि ते प्रकाशित करणे
किडनीबद्दल माहिती मिळवा आणि तुमच्या संबंधित इतरांशी शेअर करा. ज्ञान ही प्रतिबंधाची पहिली पायरी आहे.
3. निरोगी जीवनशैलीचा अवलंब करा
व्यायाम, पाण्याचे योग्य सेवन, संतुलित आहार
4. सोशल मीडियाचा वापर.
सोशल मीडियाचा या संबंधी प्रभावीपणे वापर करणे जसे की ते फेसबुक, इंस्ट्राग्राम, एक्स यावर स्टोरी, रिल्स आणि स्टेटस शेअर करणे, जेणेकरून लोक किडनीच्या आरोग्याला प्राधान्य देतील.
5- संशोधनास समर्थन द्या
किडनी रोग संशोधन संस्थेला आर्थिक सहाय्य प्रदान करणे.
जागतिक किडनी दिनाचा उगम
याची सुरुवात 2006 मध्ये ISN (इंटरनॅशनल सोसायटी ऑफ नेफ्रोलॉजी) आणि इंटरनॅशनल फेडरेशन ऑफ किडनी फाउंडेशन यांच्या संयुक्त सहकार्याने झाली. हा एक जागतिक जागरुकता दिवस आहे, ज्याचा उद्देश लोकांमध्ये किडनीच्या महत्त्वाविषयी जागरुकता वाढवणे हा आहे. सुरुवातीला 60 देशात हा प्रकल्प राबविण्यात आला. सध्या एका अहवालानुसार, जगभरात 950 दशलक्ष लोक मूत्रपिंडाच्या आजाराने ग्रस्त आहेत. दरवर्षी सरकार आणि स्वयंसेवी संस्था किडनी दिवसाचे आयोजन करतात. हे दरवर्षी एका थीमवर आयोजित केले जाते.
या वर्षाची थीम आहे:
सर्वांसाठी किडनी आरोग्य काळजी आणि इष्टतम औषध सरावासाठी समान प्रवेश. किडनीचे आजार आणि किडनीचा कर्करोग ग्रीन रिबनने दाखवला जातो. जे लोक किडनीच्या आजाराने त्रस्त आहेत किंवा डायलिसिस करत आहेत किंवा किडनी दाता आहेत किंवा ज्यांना किडनी प्रत्यारोपणाची गरज आहे ते जनजागृतीसाठी हिरवी रिबन बांधतात.
सर्वप्रथम, स्वतःची आणि आपल्या कुटुंबातील सदस्यांच्या किडणीची तपासणी करू शकतो. अनेक ठिकाणी किडनीच्या आजारांची तपासणी मोफत किंवा अगदी वाजवी दरात केली जाते. 10 पैकी 1 किंवा सर्व लोकांपैकी 10 टक्के लोक किडनीच्या आजाराने ग्रस्त आहेत.
तीव्र मूत्रपिंडाचा आजार हे विशेषतः महिलांच्या मृत्यूचे प्रमुख कारण आहे. किडनी संबंधी प्रश्नमंजुषा आयोजित केली जाऊ शकते. मूत्रपिंडाच्या आजारांवर व्याख्याने आणि सेमिनार आयोजित केले जाऊ शकतात. मानवी साखळी निर्माण होऊ शकते. खालील कार्यक्रम सार्वजनिक चौकांवर घेतले जाऊ शकतात.
जागतिक किडनी दिन 2024
किडनी, आरोग्य. Protect Your Kidneys
किडनी जागरूकता, आरोग्यपूर्ण जीवनशैली.
नुकताच 14 मार्च रोजी जागतिक किडनी दिन साजरा केला गेला. माणसाला 2 किडनी असतात. एक उजवीकडे आणि दुसरी डावीकडे असते. प्रत्येक किडनी पोटाच्या मागच्या खालच्या भागात अकराव्या बरगडीच्या मध्यभागी असते. उजव्या बाजूला यकृत असल्यामुळे उजव्या किडनी डाव्या किडनीपेक्षा किंचित छोटी असते. तारुण्याच्या निरोगी अवस्थेत प्रत्येक किडनी चार इंच लांब, दोन इंच रुंद आणि वजन 150 ग्रॅम असते. महिलांच्या मूत्रपिंडाचे वजन 50 ग्रॅम पर्यंत कमी होऊ शकते. मूत्रपिंडाचा वरचा भाग जाड आणि गोलाकार असतो, त्यावर टोपीसारख्या अर्धवक्रग्रंथी असतात आणि त्यातून येणारे 20% रक्त मूत्रपिंडांना मिळते. दोन्ही किडनी एका मिनिटात 1.2 लिटर रक्त साफ करतात.
किडनी काय करू शकते हे तुम्हाला माहीत आहे का? - किडनीद्वारे रक्तातील हानिकारक टाकाऊ पदार्थ लघवीद्वारे शरीरातून बाहेर काढले जातात. ते शरीरातील पाण्यातील क्षार आणि आम्लांचे प्रमाण राखतात. त्यामुळे
रक्तदाब नियंत्रित राहतो.
1. (फिल्टरेशन) फिल्टरिंग
2. -तीव्रता (Concentration)
3. - (SECRATION)) उत्सर्जन
ही तीन महत्त्वाची कार्ये किडनी करत असते.
मूत्र तयार करणे आणि रक्तातील युरिया, युरिक ऍसिड, प्रथिने, साखर आणि सर्व विषारी पदार्थ काढून टाकणे हे मूत्रपिंडाचे सर्वात महत्वाचे कार्य आहे.
किडनीचा आजार कोणाला होतो?
मूत्रपिंडाचा आजार सर्व वयोगटातील आणि वंशाच्या लोकांना होऊ शकतो. 60 ते 75 वर्षे वयोगटातील चारपैकी एक पुरुष आणि पाच पैकी एका महिलेला किडनीचा आजार आहे. 75 वर्षांवरील निम्म्या लोकांना किडनीचा आजार आहे. याची दोन मुख्य कारणे आहेत किडनी रोग, मधुमेह आणि रक्तदाब.
मूत्रपिंडाचे मुख्य आजार कोणते आहेत?
1) पॉलीसिस्टिक किडनी रोग
हा आनुवंशिक आजार आहे. हे जनुकातील बदलामुळे होते. त्यामुळे मूत्रपिंडात पाण्याने भरलेल्या सिस्ट्स (लहान पिशव्या) तयार होतात, ज्यामुळे मूत्रपिंड निकामी होऊ शकते.
ते कसे टाळता येईल?
1. वजन कमी करून हे टाळता येईल.
जास्त वजनामुळे किडनी जास्त काम करते.
2-धूम्रपान सोडून
3- आहारात मीठाचे प्रमाण कमी करून
4-नियमितपणे व्यायाम करून.
5- दारू पिणे बंद करून.
किडनीच्या आजाराची 30 ते 50 वयोगटातील लोकांमध्ये ही लक्षणे असू शकतात. पाठदुखी, डोकेदुखी, लघवीतून रक्त येणे, उच्च रक्तदाब, वारंवार लघवीचे संक्रमण, किडनी स्टोन, किडनी निकामी होणे, किडनीचे जुने आजार.
हे सर्व सामान्य आजार आहेत, जे उच्च रक्तदाब किंवा उच्च मधुमेहामुळे होतात. यामुळे किडनीच्या कार्यामध्ये हळूहळू घट होते, जोपर्यंत रोगाचे शेवटी निदान होत नाही. तोपर्यंत काळजी घेतली गेली नाही तर किडनीची मोठी हानी होवू शकते. CKD (chronic kidney disease) म्हणजे भूक न लागणे, मळमळ, उलट्या होणे, खाज सुटणे, लघवीचे प्रमाण कमी होणे, पाणी टिकून राहणे, हृदयाच्या गतीवर होणारा परिणाम, CKD - तीव्र किडनी रोग - AKF मूत्रपिंड निकामी होणे - AKD तीव्र मूत्रपिंड इजा म्हणतात. यामध्ये किडनी अचानक काम करणे बंद करते. त्याचे 3 टप्पे असतात, पण किडनी मूळ स्थितीत परत येऊ शकते.
3) ग्लोमेरुलोनेफ्रायटिस किडनी युनिट नेफ्रॉन युनिट हे फिल्टरिंग भाग आहे, त्यात इन्फेक्शन असेल तर त्याला ग्लोमेरुलोनेफ्रीबी म्हणतात.त्यामुळे पोटदुखी, ताप, श्वासोच्छवासाचा त्रास होतो. लघवीत रक्त येणे/लघवी न होणे, चेहरा, डोळे, घोटे, पाय, हात इत्यादींवर सूज येणे. त्याची मुख्य कारणे म्हणजे स्ट्रेप्टोकॉक्सीबॅक्टेरिया संसर्गामुळे पुरळ येणे, सांधेदुखी. या सर्वांची चाचणी घेतली जाते. अँटीन्यूक्लियर अँटीबॉडी
मूतखडे : कॅल्क्युलस हा सर्वात सामान्य रोग आहे. भारतात दरवर्षी 2 दशलक्ष (20 लाख) पेक्षा जास्त मुतखड्याच्या नवीन केसेस आढळतात. किडनी स्टोन लहान, मोठे आणि कठीण असू शकतात. ते नुकसान करत नाहीत आणि सहजपणे उपचार केले जाऊ शकतात.
किडनी स्टोनमुळे पाठ आणि पोटात तीव्र वेदना होतात. अतिथंडी वाजून ताप येतो, लघवीत रक्त येणे, मळमळ व उलट्या होणे. लघवीला दुर्गंधी येणे इ. याची लक्षणे आहेत.
होमियोपॅथी आणि युनानी औषधाने त्यावर चांगला उपचार केला जातो.
तुम्हाला किडनीच्या आजाराचा धोका आहे का?
1- तुम्हाला मधुमेह आहे का?
2- तुमचे वजन जास्त आहे का?
3- तुम्हाला रक्तदाब आहे का?
4- तुम्ही वयोवृद्धे आहात का?
5- कुटुंबातील कोणाला किडनीचा आजार आहे का?. 6- तुम्ही दारू पिता का?
7- तुम्ही सिगारेट ओढता का?
8- तुम्ही पाणी कमी पितात का?
या प्रश्नांपैकी कोणत्याही प्रश्नाचे उत्तर होय असल्यास डॉक्टरांशी संपर्क साधा.
किडनीच्या आजाराच्या प्रतिबंधासाठी सुवर्ण नियम. किडनीचा आजार हा एक सायलेंट किलर आहे जो तुमच्या आयुष्यावर परिणाम करतो. काही प्रतिबंधात्मक उपाय करून हे टाळता येऊ शकते.
साखर नियंत्रणात ठेवा, बीपी नियंत्रणात ठेवा.
वजन नियंत्रणात ठेवा, दररोज व्यायाम आणि चालणे, ताजी फळे आणि भाज्या वापरा.
तूप, लोणी, चरबी ऐवजी ऑलिव्ह, सूर्यफूल तेल वापरा. डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय अनावश्यक औषध घेऊ नका. भरपूर पाणी प्या, दिवसातून आठ ग्लास पाणी पिणे आवश्यक आहे.
लघवी संसर्ग जर तुम्हाला टाळायचे असेल तर तुम्ही जास्त वेळ विनाकारण लघवी करणे थांबवू नये आणि भरपूर पाणी प्यावे, लघवीला जळजळ, ताप, सर्दी अशी लक्षणे दिसतात.
किडनीच्या आजारात उपयुक्त फळे
स्ट्रॉबेरीमध्ये दोन प्रकारचे फिनॉल असतात.
(1) अँथ्रोसायनिन (2) एलाजिटानिन्स
जे किडनीची कार्ये प्रभावी बनवू शकतात. सफरचंद, अननस, लिंबूवर्गीय फळे, ब्लू बेरी, लिंबाचा रस, सरबत किंवा कोशिंबीर याने किडनी स्टोनपासून बचाव करता येतो. त्यात असलेले मोनो साइट्रेट्स किडनीमध्ये खडे बनू देत नाहीत. पोटॅशियम पपईमध्ये असते जे यूरिक ऍसिड जमा होऊ देत नाही. डाळिंबातही पोटॅशियम भरपूर असते पण सोडियम आणि फॉस्फरसचे प्रमाण कमी असते, त्यामुळे ते उपयुक्त आहे. किडनीच्या आरोग्यासाठीही नारळ पाणी उपयुक्त आहे. आठवड्यातून 2-3 वेळा नारळ पाणी पिणे मुतखड्यावर उपयुक्त आहे आणि त्यांचा आकार कमी करण्यास मदत करते, परंतु क्रिएटिनिनची पातळी जास्त असल्यास नारळाचे पाणी जास्त पिऊ नका. सीकेडी रुग्ण आणि डायलिसिसवर असलेल्यांसाठी टरबूज हे खूप चांगले फळ आहे. त्यात बीटा-कॅरोटीन 6 विटॅमीन सी आणि लाइकोपीन असते. पोटॅशियम, खनिजे आणि जीवनसत्त्वे भरपूर असलेले खरबूज किडनीच्या आजारांसाठी खूप चांगले आहे. हे बीपी आणि डोळ्यांच्या आरोग्यासाठी देखील फायदेशीर आहे. कोरड्या फळांमध्ये बदाम हे मूत्रपिंडासाठी उपयुक्त आहे. यामध्ये फायबर्स, प्रोटीन्स आणि हेल्दी फॅट्स असतात आणि मॅग्नेशियम देखील असते, जे किडनीसाठी खूप उपयुक्त आहे. भाज्यांबद्दल बोलायचे झाले तर फ्लॉवर, कोबी (पत्ता), कारले, गाजर, कांदा, काकडी उपयुक्त भूमिका बजावतात. किडनीच्या रूग्णाने मीठ जास्त असलेले पदार्थ घेऊ नयेत. कोल्ड ड्रिंक्स, फास्ट फूड, चॉकलेट, काजू, कॉफी, चहा, खारे अन्न, खूप गोड पदार्थ घेऊ नयेत. किडनीच्या आरोग्यामध्ये चांगली झोप देखील महत्त्वाची भूमिका बजावते. किडनीच्या आजारांमध्ये, त्वचेतील टाकाऊ पदार्थ आणि विषारी पदार्थ काढून टाकण्यासाठी रुग्णाला दररोज 40 मिली गरम पाण्यात 40 मिनिटे ठेवले जाते, त्यामुळेही अधिक क्रिएटिनिन पातळी, मूत्र अल्ब्युमिन कमी होते, होमिओपॅथी, युनानी आणि आयुर्वेदिक उपचारांव्यतिरिक्त हे करणे चांगले आहे. अॅलोपॅथिक औषधे दीर्घकाळ किंवा जास्त प्रमाणात घेतल्याने मूत्रपिंडाचे आजार होत असल्याने, शक्यतोवर अॅलोपॅथी औषधी तज्ज्ञांच्या सल्लाशिवाय घेणे टाळावे. शेवटी, अल्लाहकडे प्रार्थना करते की या प्राणघातक मूत्रपिंडाच्या आजारांपासून आणि इतर सर्व रोगांपासून आपले रक्षण करावे. आमीन!
- डॉ. सिमीन शहापुरे
